|
ZAMAN VE
ZAMAN BİRİMLERİ, olayların düzeni ve süresini kapsayan kavram (zaman) ve bu
sürenin nicel olarak belirlenmesini sağlayan birimler (zaman birimleri). Bir
noktada eş-anlı olmadan, belirli bir düzen içinde meydana gelen iki olay
arasında belli bir zaman aralığı vardır. İki zaman aralığının eşit olması için,
dengede olan bir cismin, her iki aralıkta da eşit mesafeler katetmesi gerekir.
Böyle cisimler saat olarak bilinir. Güneş, insanoğlunun en eski saatidir. Zaman
ölçümü eskiden Güneş ve Ay gibi gök cisimlerinin yere göre periyodik
hareketlerine dayandırılırdı. Günümüzdeyse, daha duyarlı zaman ölçümü, atom
saatleriyle yapılmaktadır. “Güneş zamanı”, Güneş’in meridyenden art arda iki
geçişine dayanır. Bu aralıkların bir yıl boyunca ortalamasının alınmasıyla
oluşturulan “ortalama güneş zamanı”, günlük yaşamda kullanılagelen zaman
ölçüsüdür. Güneş günü, gece yarısı başlar. Gökbilimde, gerçel Güneş’in tutulumu
(bir yıl boyunca Güneş’in gökküresi üzerinde çizdiği çember) dolanması için
gerekli toplam zamanla aynı miktar zaman içinde gök ekvatoru üzerinde düzgün
olarak hareket edecek biçimde düşünülen nokta, “ortalama güneş” olarak
adlandırılır. Görünen Güneş zamanıyla ortalama Güneş zamanı arasındaki fark 16
dakika olup “zaman denklemi” adıyla bilinir. Gök cisimlerinin ufka göre
konumlarınca belirlenen ve Koç noktasının (gökküresi ekvatoruyla tutulumun
kesiştiği nokta) meridyenden art arda iki geçişi arasındaki süre olarak
tanımlanan “yıldız zamanı”nın bir yıllık ortalaması “ortalama yıldız zamanı”
olarak adlandırılır ve gökbilimcilerce kullanılır. “Güneş yılı”, Güneş’in Koç
noktasından iki geçişi arasındaki süredir ve değeri 365,24219 ortalama güneş
gününe (yaklaşık 365 gün 5 saat 49 dakika) eşittir. “Güneş ayı”, Ay’ın Dünya
çevresinde bir tam dolanım yaparak aynı boylama gelmesi için geçen süre olup
değeri 27,32158 güne (yaklaşık 27 gün 7 saat 43 dakika 4.5 saniye) eşittir.
“Ortalama Güneş günü” (yaklaşık 24 saat 3 dakika 56.5 saniye), Dünya’nın kendi ekseni
çevresinde bir tam dönüş yapması (bu da Güneş’in meridyenden art arda iki
geçişiyle belirlenir) için geçen süredir. “Yıldız yılı”, Güneş’in, gökküresi
etrafında bir dönüş yapması için geçen süre olup değeri 365,25636 güne
(yaklaşık 365 gün 6 saat 9 dakika) eşittir. Bu değer, güneş yılından bir miktar
büyüktür ve bunun nedeni, Koç noktasının Dünya’nın presesyon hareketine bağlı
olarak gökküresi üzerinde hareket etmesidir. “Yıldız ayı”, Ay’ın, Dünya
çevresinde bir tam dolanım yapması için (bu da belli bir yıldızla Ay’ın ve Dünya’nın aynı doğrultuyu alması demek olan “kavuşum”a göre belirlenir) geçen süre
demek olup değeri 27,32166 güne (yaklaşık 27 gün 7 saat 43 dakika 11 saniye)
eşittir. “Yıldız günü”, Dünya’nın, belli bir yıldızın meridyenden art arda
geçişiyle belirlenen bir tam dolanım yapması için geçen süre olarak tanımlanır.
Ortalama gün 23 saat 56 dakika 4,091 saniyedir. “Takvim yılı”, ortalama
uzunluğu güneş yılına eşit olacak biçimde seçilir. Zaman ölçümünde kullanılan
bütün birimler (dakika, saat, gün vb.) 1967’de yeniden tanımlanan saniyeye
dayandırılır.
|
|