|
ZÂTÎ, (1471 Balıkesir - 1546
İstanbul), şair. Adı konusunda kaynaklarda değişik bilgiler verilir.
Tezkirelerde, Bahşî, Satılmış, Satı, İvaz adlarına rastlanır. II. Bayezid
döneminde İstanbul’a gelerek yerleşti; I. Selim ve Kanunî dönemlerinde
İstanbul’da Bayezid Camii avlusundaki dükkânında kundura tamirciliği ve
falcılık yaparak yaşamını sürdürdü. Kendi kendini yetiştirdiği bilinen Zâtî,
bir ara kadılık için başvurduğunda, kulağı ağır işittiği gerekçesiyle geri
çevrildi; bunun üzerine kendisine Bursa’da mütevellilik verildiyse de,
İstanbul’dan ayrılmak istemediğinden kabul etmedi. II. Bayezid’e sunduğu
Iydiyye, Bahariyye, Şitaiyye gibi kasidelerin beğenilmesi üzerine padişah ve
dönemin ileri gelenlerince korundu. I. Selim’in tahta çıkışı üzerine, padişaha
sunduğu kasidesi beğenilerek, Balıkesir’de 10.500 akçelik geliri olan iki köy
bağışlandı. Daha sonra Makbul İbrahim Paşa’nın sadrazamlığı sırasında gözden
düştü; Ayas Paşa zamanında da geliri kesildi. Divân şiiri tekniğini çok iyi
bilen Zâti, o yılların genç şairlerine, bu arada Bâkî’ye de hocalık etmiştir.
Gazellerinde yalın bir dil kurmayı başararak, divân şiirinin gelişim aşamasında
adı anılan şairler arasına girmiştir. Âşık Çelebi tezkiresinde yazıldığına
göre, 3.000’e yakın gazel, 500’e yakın kaside ve rubai yazmıştır. Asıl
ustalığını gazel ve kaside alanında gösteren Zâtî, çok kolay, hatta para karşılığı
bile şiir yazardı. Yer yer anlam tekrarı görülen şiirlerinde üslup bütünlüğü
yoktur. Şiirlerinin kimileri anlamlı, kimileri sıradandır. Buna rağmen güçlü
şiirleri vardır. Eserleri: Divân: Üç ciltten oluşmuştur. İlk iki ciltte 1003,
son ciltte 800 olmak üzere toplam 1803 gazel ve kaside bulunur. I. ve II.
ciltleri 1967 ve 1970 yıllarında Prof. Ali Nihat Tarlan tarafından; III. cilt
ise, Mehmet Çavuşoğlu ve M. Ali Tanyeri’nin müşterek çalışmasıyla hazırlanıp
1987’de yayımlanmıştır. Şem’ü Pervane: 5000 beyitlik geniş hacimli bir
mesnevîdir. Mecmuâtü’l Letâif: Mensur bir eser olup iki bölümden oluşur.
Birinci bölüm, toplumun her kesiminden kişilerle ilgili manzum lâtifeleri
içerir. Diğer bölüm, ahkâm risaleleri tarzında olup her meslek sahibi ve
sanatkârı birer cümleyle mizahî şekilde tanıtır. Mehmed Çavuşoğlu tarafından
birinci bölümü 1970’te, ikinci bölümü de 1977’de yayımlanmıştır. Edirne
Şehrengizi: II. Bayezid döneminde Edirne ve şehrin güzellerini tanıtan bir
yapıttır. Zâtî’nin ayrıca Ahmed ü Mahmud, Ferruhnâme adlı mesnevîleri dışında,
Siyer-i Nebî (Mevlid), Fâl-i Kur’an adlı yapıtları da vardır.
|
|