BoyutPedia

ZA’ÎFÎ (RUMELİLİ), (asıl adı Pir Mehmed), (? Üsküp/Karatova - 1557 ?, ?), şair. Bir otobiyografi olan Sergüzeşt-i Za’îfî adlı yapıtı, Gülistân çevirisini yaptığı 1543’e kadarki bilgileri içerdiğinden, 1543’ten sonraki yaşamıyla ilgili bilgi yoktur. Evrenos Hoca’nın oğludur. Üsküp’te Kadı Burhaneddin’in öğrencisi oldu. Öğrenimini tamamladıktan sonra Edirne, Bursa ve İstanbul’a gitti. Fatih medreselerinde okuduktan sonra Yenice-Vardar’da müderrislik yaptı. 1543’te İran Seferi’ne katıldıysa da Sivas’ta ordudan ayrılıp Diyarbakır’a geçti. Vali Mehmed Paşa’nın himayesine girdi. Bir süre sonra İstanbul’a döndü; ticaretle uğraştı; müderrislik yaptı; Kanunî’nin Korfu Seferi’ne katıldı ve en son görev yeri İznik’te, müderrislik görevinden azledilerek emekliye ayrıldı. Kaynaklarda adı pek geçmemesine rağmen, eserlerinden anlaşıldığı kadarıyla iyi Farsça bildiği, verimli, kendine özgü bir söyleyişi, yalın ve gösterişten uzak bir dili vardır. Eserleri bir külliyat içinde toplanmıştır. Külliyat içinde yer alan mesnevîlerinin başlıcaları: Divân-ı Za’îfî: 354 gazel ve diğer şiirlerinin yer aldığı eserle ilgili olarak İÜ Edebiyat Fakültesi’nde Ayşen Aral tarafından bir mezuniyet tezi hazırlanmıştır. Kitâb-ı Bağ-ı Behişt: Şair, bu yapıtını 1549’da İznik’te tamamlamıştır. Şirazlı Sa’dî’nin “Bostân” adlı eserinin nazım şeklinde çevirisidir. 1966’da Şükran Bilgin, eserle ilgili bir tez hazırlamıştır. Kitab-ı Bostân-ı Nesayih: Attâr’ın “Pendnâme”sinin nazım olarak çevirisidir. Bir nüshası ABD’de Free Library of Philadelphia’da bulunmaktadır. Kitab-ı Sergüzeşt-i Za’îfî : Nazım-nesir karışık yazılmıştır. Bir otobiyografi olup şairin yaşam öyküsünü içerir. Ayrıca, Kanunî Sultan Süleyman’ın bazı seferleri ile Sofu Mehmed Paşa ve Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’nin hayatı ve kişiliği hakkında bilgi verir. R. Anhegger tarafından 1950’de yayımlanmış, ayrıca eserle ilgili bir mezuniyet tezi hazırlanmıştır. Kitab-ı Gülşen-i Sîmürg: Attâr’ın Mantıku’t-Tayr adlı eserinin nazım olarak Türkçeye çevirisidir. Baş tarafı eksik bir nüshası, Türk Dil Kurumu Kütüphanesi’ndedir. Terceme-i Manzûme-i Gülistân: Sa’dî’nin “Gülistân” adlı yapıtının çevirisidir. 1543’te yazılmıştır. Nüshaları, Free Library, British Library ve Leningrad’dadır. Bir öğüt kitabı olan Sabru’l Mesâyib; değerli mücevherlerle ilgili bilgileri içeren Risale-i Cevahirnâme ve padişahlara öğütler veren Gülşen-i Müluk, külliyat içindeki diğer yapıtlarıdır.