BoyutPedia

ZİLE AYAKLANMASI, Kurtuluş Savaşı sırasında Tokat ve Zile dolaylarında ortaya çıkan ayaklanma (27 Mayıs-13 Haziran 1920). Sivas Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda Anadolu’daki bütün yönetim birimlerinin İstanbul ile ilişkilerini kesmesi, İstanbul Hükûmeti’ni zor durumda bırakmıştı. İstanbul’un 16 Mart 1920’de fiilen işgal edilmesinden sonra yeniden hükûmeti kurmakla görevlendirilen Damat Ferit Paşa, Kuvâ-yi Milliye’yi etkisiz kılmak için Anadolu’daki yerel eşrafla ve din adamlarıyla anlaşıp, İstanbul yanlısı eylemler düzenlemeye yöneldi. Yozgat ve Yenihan (Yıldızeli) ayaklanmalarından ve Damat Ferit Paşa’nın desteğinden cesaret alan Zileli davavekili Uvan Ali, çevresine topladığı Şeyh Abdüsselâm, Ayancıoğlu Mehmed, görevden uzaklaştırılmış eski nahiye müdürü Naci, eski mal müdürünün oğlu İhsan, Postacı Nâzım, arkadaşları ve kendisine katılan 100 kadar Çerkez atlısıyla birlikte TBMM Hükûmeti’ne karşı ayaklandı (27 Mayıs 1920). Ayaklanmanın haber alınması üzerine, TBMM Hükûmeti, 3 Haziran 1920’de Süvari Binbaşı Hilmi Bey komutasında bir kuvveti Zile’ye gönderdi. Ancak, kasaba halkının da kendilerine katılmasıyla güçlenen ayaklanmacılar, 7 Haziran 1920’de kuşatma altında tuttukları Zile’ye girdiler. Hilmi Bey, emrindeki kuvvetlerle kısa süren bir çatışma sonrası Zile Kalesi’ne çekildi. Olayların büyümesi üzerine Tokat’taki 5.Tümen, Zile’ye gönderildi. Yarbay Cemil Cahit’in (Toydemir) komuta ettiği tümen, Zile eşrafının önemli bir bölümünün de ayaklanmacılara katıldığını ve kentteki jandarma birliklerinin Postacı Nâzım’a teslim olduklarını öğrenip Zile’ye girmekten vazgeçince ayaklanmacılar, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyelerinin evlerini yağmalayıp kaza müftüsünü kaymakamlığa getirdiler. Bu arada Sivas ve Erzurum’dan gelen yeni birliklerle gücünü artıran Cemil Cahit Bey, ayaklanmacılara, teslim olmaları için yirmi dört saat süre tanıdı. Sürenin bitiminde harekete geçen 5.Tümen, yoğun çatışmalardan sonra Zile’ye girdi (12 Haziran 1920). Ayaklanmanın elebaşılarından Uvan Ali, Şeyh Abdüsselâm ve Ayancıoğlu Mehmed yakalanarak öldürüldü. 13 Haziran 1920’de ayaklanma tam anlamıyla bastırıldı. Kurulan askerî mahkemedeki yargılama sonucu ayaklanmacı ve kışkırtıcı olarak belirlenen 22 kişi idam edildi.