|
AFİŞ, duyuru veya reklam amacıyla hazırlanan ve halka açık yerlere asılan,
genellikle resimli olan ilân. Eski Yunan ve Roma’da olduğu kadar Doğu
ülkelerinde de duvarlara resmî yazılar, hatta resimli duyurular asma
alışkanlığı vardı. Fakat kâğıt üzerine basılı afişlerin kökeni, 15. yüzyıla
dayanır. Bilinen en eski afiş, el yazması olup Meryem Ana resmiyle süslüdür ve
Fransa’da kilise kapılarında yardım toplama izniyle ilgilidir (1454). İlk
afişler daha çok din ve resmî propaganda alanlarındaydı. 17. ve 18. yüzyılda
bunlara tiyatro afişleri de eklendi. Birtakım ürünlerin reklamını yapmak için
kullanılan afişler ise 19.yüzyılda ortaya çıktı. 1845-1850 yılları arasında
sokaklara afiş asmak serbest bırakılana dek afişler yalnızca kapalı yerlere
(kilise, dükkân vb.) asılabildiler. Litografinin bulunması, parlak renkli
afişlerin ucuz ve hızlı bir biçimde üretilmesini sağladı. Başlangıçta Rouchon,
Manet, Daumier gibi ressamlar afiş alanında örnekler verdiler. İlk büyük afiş
sanatçısı ve bu sanatın gerçek kurucusu ise Fransız Jules Chéret’dir. İlk
afişini 1867’de yapan Chéret, parlak renkler, ince figürler ve göz alıcı
harfler kullanarak kendine özgü bir anlayış geliştirdi. Ressam Toulouse-Lautrec
de büyük afiş sanatçılarından biridir. Lautrec, çarpıcı ve renkli afişlerini
yaparken Japon baskı sanatından esinlendi, geniş bir alana yayılmış renklerin
üzerine soyut figürler kondurarak bunları yılankavi harflerle süsledi.
Lautrec’in afişleri, İngiliz afiş sanatçısı Aubrey Beardsley’i güçlü bir
biçimde etkiledi. 20. yüzyılda Almanya’nın önemli tasarım okullarından biri
olan Bauhas’taki sanatçılar, basit harf biçimlerini soyut geometrik şekillerle
birleştirerek, yeni ve özgün bir tarz geliştirdiler. Herbert Bayer ve Josef Albers,
çağdaş afiş tasarımını derinden etkilediler. Türkiye’de İhap Hulusi ve Kenan
Temizan gibi ustalarla başlayan afiş sanatı, son yıllarda Yurdaer Altıntaş,
Mesut Manioğlu, Mengü Ertel, Selçuk Önal, Turgay Betil, Abdullah Aşçı, Bülent
Erkmen, Sait Maden, Sadık Karamustafa, Mehmet Sönmez gibi yeni kuşak
sanatçıların çalışmalarıyla büyük ölçüde gelişti. Günümüzde afiş, bir iletişim
tekniği olarak günlük yaşamın her alanına girmiş, Salvador Dali, Mathieu,
Polonyalı Afişçiler Okulu üyeleri gibi sanatçıların yapıtlarıyla oldukça önemli
bir etkinlik kazanmıştır.
|
|