|
ADANA, Doğu Akdeniz’de, Orta Toroslar
ile kıyı arasında il. Batıda İçel; kuzeyde Niğde ve Kayseri; doğuda
Kahramanmaraş, Osmaniye; güneyde Hatay ve Akdeniz kıyıları arasında kalır. Yüzey
Biçimleri: Kuzey ve doğusu dağlık, güney kesimleri genellikle ovalıktır.
İlin kuzeyinde, Toros dağlarının Orta Toroslar bölümü yer alır. Bu dağ
sıralarının en yüksek dorukları; Aladağlar kesimindeki Kaldı Dağı (3.734 metre)
ve Demirkazık tepesidir (3.728 metre). İkinci sırayı oluşturan Tahtalı dağlar
(3.054 metre), Seyhan ırmağının Samanlı yakınındaki Aladağlar’dan ayrılır. İlin
güney kesiminde, Amanos dağları ile Toros eteklerinden Akdeniz kıyılarına kadar
uzayan Adana ovası bulunur. Ova, Misis tepeleriyle Yukarıova ve Çukurova
denilen iki bölüme ayrılır. Adana dolayından başlayan Çukurova, Seyhan ve
Ceyhan ırmaklarının aşağı çığırları boyunca gelişerek Akdeniz’e ulaşır.
Yukarıova, Ceyhan vadisi çevresinde gelişir. Ceyhan kenti yakınlarından
başlayarak doğuda Osmaniye, kuzeyde Kozan ve Kadirli kentlerinin önlerine
varır. İklim: Bölgeye yazları çok sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen
Akdeniz iklimi egemendir. Halkın çoğu yaz aylarında Toros yamaçlarındaki
yaylalara taşınır. Başlıca yaylalar; Bürücek, Gülek, Namrun, Pozantı, Kızıldağ
ve Armutlu’dur. Ova kesimi ve denize yakın yerlerde hemen hiç kar görülmez.
Dağlık kesimlerde ise büyük ölçüde kar yağışı olur. Bitki örtüsü alçak
kesimlerde makilerden oluşur. Zeytinlikler, turunçgil bahçeleri yaygındır.
Dağlık kuzey kesiminde, iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar yer alır. Ekonomi:
İlin ekonomisi tarım ve tarıma bağlı sanayi ve ticarete dayanır. Çukurova,
Türkiye’nin en verimli tarım alanlarından biridir. Tarımda yaygın biçimde
gübre, alet ve makine kullanıldığı için verim daha da yükselmiştir. Tahıl yanı
sıra meyve ve sebze yetiştirilir. Türkiye’de üretilen soyanın yüzde 83’ü,
turuncun yüzde 72’si, yerfıstığının yüzde 44’ü, kırmızı turpun yüzde 40’ı,
marulun yüzde 31’i, portakalın yüzde 25’i, pamuğun yüzde 17’si Adana ilinde
elde edilir. Yörede, küçük ve büyükbaş hayvan besiciliği yanı sıra tavukçuluk
ve arıcılık da yapılır. Kentin başlıca sanayi kuruluşları çırçır, pamuk ipliği,
yapay iplik, dokuma, bitkisel yağ, un, tarım alet ve makineleri, metal eşya,
çimento, tuğla ve kiremit fabrikalarıdır. Ticaret önceleri büyük ölçüde pamuk
satışına dayanırken daha sonra başka tarım ve sanayi ürünlerinin piyasaya
çıkmasıyla pamuğun ticaretteki yeri azalmıştır. Yeraltı kaynakları açısından
zengindir. Aladağ ve Pozantı’da krom, Bahçe ve Feke’de demir, Ceyhan’da
manganez ve kireçtaşı, Karaisalı’da linyit, Kozan’da kurşun ve çinko içeren
cevher yatakları bulunur. Pamuk üretiminde çalışmak üzere bölgeye il dışından,
daha çok Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden mevsimlik işçiler gelir. Turistik
Yerler: Kentte, Seyhan nehrinin batı kıyısındaki Adana Kalesi,
Abbasîler döneminde eski bir kale yerine yapılmış olup günümüzde bir kulesiyle
sur yıkıntıları ayaktadır. Akça Mescit (1409), Küçük Mescit (1492), Ulucami
(1513-1541), Kemeraltı Camii (1545), Hasan Ağa Camii (1558), Bedesten (16.
yüzyıl), Tuz Hanı (1497) ve Gön Hanı (1530), Ramazanoğulları tarafından
yaptırılmıştır. Tuz Hanı kısmen, Gön Hanı, kapısı dışında yıkıktır. Ulucami
yanındaki Vakıf Sarayı (1495) Ramazanoğlu Halil Bey tarafından, Çarşı Hamamı
(1529) Ramazanoğullarından Piri Mehmed Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Ceyhan’da, Kurtkulağı köyünde Asurlulardan kalma Kazankaya Kalesi, Osmanlılar
döneminden Kurtkulağı Camii (1601), Kurtkulağı Kervansarayı (1659); Ceyhan’ın
batısında Ortaçağ’dan kalma Yılanlı Kale (Şahmeran Kalesi); Feke’de Selçuklular
döneminden Feke Kalesi (12. yüzyıl); Toroslar üzerindeki Gülek Geçidi’nde,
girişte Annaşa Kalesi, Gülek Boğazı’yla Tekir Yaylası arasında Kızıltabya ve
Aktabya kaleleri; Karataş ilçesinde Mağarsos antik kenti ve kalesi; Kozan’da
Dilekkaya köyünde Asur döneminden Anavarza Kalesi, su kemerleri ve kaya
kabartmaları; Mamamköyü’nde Bucak Kalesi; Kozan’ın batısında Kozan (Sis)
Kalesi; Pelesek (Pelesenk) Ermeni Manastırı; Saimbeyli’de Ortaçağ’dan kalma
Haçin Kalesi ve kalenin ayakta kalan iki burcu, doğusunda kayalık içinde mağara
evleri; Tufanbeyli’nin kuzeydoğusundaki Şarköy’de Hitit döneminde dinî merkez
olan Sar (Pieropolis/Comana) antik kenti; Hitit, Roma, Bizans dönemlerinden
kalıntılar ve kaya mezarları bulunur; Hanyeri köyünde Hititler döneminden
Gezbeli kabartmaları; Yumurtalık’ta Ayas antik şehri ve bu şehirde Ortaçağ’da
yapılmış Ayas (Kestanbol) Kalesi; Ayas, Anavarza ve Misis’te (günümüzde
Yakapınar) su kemerleri; Misis Mozaik Müzesi bulunur.
ADANA (01)
Akdeniz Bölgesi’nde Adana ilinin merkezi kent. Seyhan
ve Yüreğir’i sınırları içine alır. Çukurova’da, Seyhan Nehri kıyısında yörenin
tarım ve ticaret merkezi olup Türkiye’nin beşinci büyük kentidir. Türkiye’nin
Ortadoğu ile olan kara ve demiryolları bağlantısı üzerindedir. Yüzölçümü 13.915
km2, nüfusu 1.130.710 (2000). Yunan mitolojisine göre adı, Uranüs’ün
oğlu olan Adenus’tan gelir. MÖ 2. binde başlayan geniş tarihi içinde kent ve
yöresine Hitit, Asur, Med, Pers, Makedonya, MÖ I-395 tarihleri arasında Roma,
bu tarihten sonra Bizans, 1083’ten sonra Selçuklu devletleri egemen oldu.
1358-1517 tarihleri arasında Ramazanoğullarının egemenliğinde kaldıktan sonra
bu tarihte Osmanlı Devleti sınırları içine alındı. 1610’da Halep
Beylerbeyliği’ne bağlı 10 sancaktan biri hâline getirildi. 1833’te Mısır
ordusunun eline geçti. Kütahya Antlaşması ile Mısır’a bırakıldı. Londra
Antlaşması ile geri alındı. 1878’de “Edene” olan adı Adana’ya çevrildi.
Demiryolu ile İç Anadolu’ya bağlanınca ekonomik yönden gelişmeye başladı.
Kurtuluş Savaşı sırasında Fransızlar ve Ermeniler tarafından tahrip edildiyse
de savaşın sonunda kurtarılarak cumhuriyet döneminde il merkezi yapıldı. Kent
ve yöresinde birçok tarihî eser bulunmaktadır. Bunlardan; Müze, Adana Kalesi,
Akça Mescit, Atatürk Anıtı, Hasan Ağa Camii, Yalı Hamamı, Kemeraltı Camii,
Mestanzade Camisi, Ramazanoğlu Türbesi, Şehit Duran Mezarı, Şeyh Şüfa Mescidi,
Taş Köprü, Ulu Cami, Eski (Yağ) Cami, Yeni Cami ve Yeşil Mescit, kentteki tarihî
yerlerdir. Kenti süsleyen Saat Kulesi 1881’de yaptırılmıştır. Kentteki önemli
tarihî yapılardan Akça Mescit (1409), Adana’daki en eski Türk eseridir. Türkmen
ağalarından Ağça (Akça) Bey’in yaptırdığı kare biçimindeki mescidi, yüksek
kasnaklı bir kubbe örter; mihrabı süslüdür. Kapı süslemeleri, Anadolu Selçuklu
taş işçiliğinin güzel bir örneğini oluşturur. Hasanağa Camii (1558), klasik
Osmanlı mimarisinin Adana’daki tek örneğidir. Adana’nın en büyük tarihî yapısı
Ulucami (1513-1541), Ramazanoğulları tarafından yaptırılmıştır. Sekizgen
minaresi, Zengi ve Memlûklü mimarisinin izlerini taşır. Mihrabı İznik
çinileriyle kaplıdır. Vakıf Sarayı (1495) Adana’nın en eski evi olarak bilinir.
Binanın harem dairesi günümüzde hâlâ ayaktadır.
ADANA
Yüzölçümü : 13.915 km2
Nüfusu : 1.849.478 (2000)
İlçe sayısı : 13
İl trafik kodu : 01
ADANA’NIN İLÇELERİ
İlçe İlçe Nüfusu
Seyhan 849.283
Yüreğir 453.799
Aladağ 23.579
Ceyhan 178.543
Feke 20.890
İmamoğlu 43.361
Karaisali 35.122
Karataş 32.375
Kozan 130.875
Pozantı 21.756
Saimbeyli 17.149
Tufanbeyli 20.171
Yumurtalık 22.575
Toplam (2000): 1.849.478
|
|