BoyutPedia

Rumlar

Lozan Antlaşması sonrası, Türkiye sınırları dışındaki Türklerle mübadele olunan, genellikle Doğu Akdeniz’deki İslâm ülkelerinde oturan Yunan asıllı halklar. Rumlar, kimi kültürel ve tarihî farklılıkları nedeniyle Yunanistan’da yaşayan Yunan ulusundan ayrı ele alınır. Helen ve Anadolu halklarının mirasını devralan Rumlar, köklü kültürleri, gelişmiş toplumsal yapılarıyla Doğu Roma’nın başta gelen gücü oldular. İstanbullu, Trabzonlu, İznikli, Trakyalı Rum aristokrat aileler erki ele geçirdiler. II.Mehmed (Fatih) 1453’te İstanbul’u fethedince Rumların bir bölümü İtalya’ya, Mora’ya, Balkanlar’a ve çeşitli Avrupa ülkelerine göç etti. Ancak, Roma İmparatorluğu’nu devralmayı ve Bizans (Rum) gelenekleri ile Türk-İslâm geleneklerini kaynaştırarak yeni bir Osmanlı kültürü yaratmayı amaçlayan II.Mehmed, Rumların İstanbul ve imparatorluğun diğer topraklarında kalmalarına izin verdi ve Rumlara dinî, kültürel, ekonomik ve idarî ayrıcalıklar tanıdı. Rumlar, devlet kademelerinde önemli görevler alırken, ekonomik güçlerini de korudular. Yalnızca Bizans sanatı değil, dinî ve idarî örgütlenmeleri de bir ölçüde Osmanlı düzenine yansıdı. Osmanlı Devleti’nin son yıllarına dek Rumların etkin varlıkları sürdü. 1844’te ilk Yunanca edebiyat dergisi Rumlar tarafından İstanbul’da yayımlandı. Ulusal Kurtuluş Savaşı yıllarında Rumlarla Türkler karşı karşıya getirildi. Küçük Asya Felâketi diye anılan ve Türkler kadar Rumların da yıkımına yol açan Yunan istilâsı başarısızlığa uğrayınca, Rumların bir bölümü topraklarından göç etmek zorunda kaldı. 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu sağlayan Lozan Barış Antlaşması imzalanırken, İstanbul dışındaki Türkiye Rumları ile Batı Trakya dışındaki Yunanistan Türklerinin karşılıklı göç etmesi kararlaştırıldı. Böylece binlerce kişi büyüdükleri topraklardan uzaklaştırılırken büyük bir toplumsal-kültürel karmaşa yaşandı. Buna karşın İstanbul’da kalan 150 bin dolayındaki Rum, önemli kültürel etkinliklerde bulunmayı sürdürdüler. Ancak Kıbrıs olayları nedeniyle Türk uyruklu Rumlara karşı başlatılan kimi hareketler (6-7 Eylül olayları) pek çoğunun yeniden göç etmesine neden oldu.

Osmanlı Devleti’nin son yıllarına dek Türklerle bir arada yaşayan Rumlar, Kurtuluş Savaşı yıllarında Türklerle karşı karşıya getirildi.