Birinci
Dünya Savaşı
İtilâf Devletleri savaş gemileri Çanakkale Boğazı’nda
İtilâf Devletleri (İngiltere, Fransa ve Çarlık Rusya) ile
İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı Devleti) arasında
geçen ilk büyük savaş (1914-1918). Daha sonra ABD, İtalya, Japonya ve Balkan
ülkeleri de savaşa katıldı.
Millî çatışmalar, askerî antlaşmalar ve ekonomik sebeplerle
güçlü devletler, yanlarına bazı devletleri de alarak iki gruba ayrıldılar.
Almanya, 1883’te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve İtalya ile “Üçlü
İttifak”ı kurdu (savaş başladıktan sonra Osmanlı Devleti ile Bulgaristan bu
gruba girerken İtalya, İtilâf Devletleri grubuna geçti). Bu birleşme karşısında
İngiltere, Fransa ve Rusya, kendi aralarında “Üçlü İtilâf”ı oluşturdular
(1893-1907) (sonradan bu gruba Sırbistan, Romanya, Yunanistan, Japonya, İtalya
ve ABD katıldı).
28 Haziran 1389’da Türkler karşısında Kosova’da ağır
yenilgiye uğrayan Sırpların her yıl “millî matem günü” olarak ilân ettikleri 28
Haziran 1914’te Sırbistan’ı ziyaret eden Avusturya-Macaristan Veliahtı
Ferdinand’ın, Saraybosna’da bir Sırp milisi tarafından öldürülmesi olayına
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun tepkisi gayet sert oldu.
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, 28 Temmuz 1914’te Sırbistan’a savaş açtı.
29 Ekim 1914’te Osmanlı Devleti, Almanya’nın yanında savaşa girdi. Bunu takiben
İttifak Devletleri, Balkanlar’da büyük başarılar kazanarak, Romanya ve
Sırbistan’ı işgal ettiler. Osmanlı Devleti’nin savaşa girmesi, savaşın gidişini
oldukça etkiledi ve yeni cepheler açıldı. İttifak girişimlerinin başarısızlıkla
sonuçlanması, Osmanlı Devleti’ni Almanya’ya yaklaştırdı. Yapılan görüşmeler
sonrası 2 Ağustos 1914’te Türk-Alman ittifakı imzalandı.
Almanya, savaşın kendi üzerindeki yükünü hafifletebilmek
için, Osmanlı Devleti’nin bir an önce savaşa girmesinden yanaydı. Bu konuda
Osmanlı Devleti’ne sığınmış olan iki gemiden yararlandılar. Türk bayrağı
çekerek Karadeniz’e çıkan Goben ve Breslau ile Rus limanlarını bombaladılar. Bu
olay sonrası Rusya’nın Osmanlı Devleti’ne verdiği ültimatomu Osmanlı Devleti,
16 Kasım 1914’te savaş ilân ederek cevaplandırdı. Almanya’nın en büyük
beklentisi ise, Osmanlı padişahının halifelik gücünden yararlanıp halifenin
cihat ilân etmesi ve bunun sonucu İngiliz sömürgelerindeki Müslümanları
ayaklandırmaktı. Ancak, V.Mehmed Reşad cihat ilân ettiği halde Hint Müslümanları,
İngiliz yönetiminde Osmanlı Devleti’ne karşı savaşırken, Araplar da İngilizlere
yardım ederek Yemen, Hicaz ve Suriye’de İngilizlerle birlik olup Türk askerine
karşı savaştılar.
Daha sonra ABD, Almanlara karşı saldırıya geçip Almanların
Batı Cephesi’ni ortadan kaldırdı ve İttifak Devletleri, bütün cephelerde
yenilgiye uğradılar. Bu arada Osmanlıların Irak ve Suriye’de yenilmeleri
üzerine İngilizler, Halep ve Musul üzerine yürümeye başladılar. Savaşın
dördüncü yılında İttifak Devletleri’nin barış istemesi üzerine (1918) Osmanlı
hükûmeti de Sevr (Sévres) Antlaşması’nı imzalamak zorunda kaldı.
Mustafa Kemal I.Dünya Savaşı’nın önemli cephelerinden
Çanakkale Cephesi’nde