Kurt
Elling
“Man
In The Air”
16. Akbank Jazz Festivali’nin açılış
konserini verecek olan Kurt Elling ve yeni albümü...
Kurt Elling’in Blue Note etiketi taşıyan
altıncı albümü, “Man In The Air” 2003 yılında yayınlandı. Albümün detaylarına
girmeden önce yeni nesil jazz müzisyenleri arasında kendine önemli bir yer
bulan ve 4 Ekim 2006 akşamı 16.Akbank Jazz Festivali kapsamında, İstanbul Aya
İrini Kilisesi’nde dörtlüsü ile birlikte çalacak Elling’i biraz tanıyalım:
2 Kasım 1967’de Chicago’da doğan Elling, 1989
yılında St. Peter, Minnesota’daki Gustavus Adolphus College’dan mezun oldu.
Daha sonra Chicago Üniversitesi’nde Din Bilimleri Bölümü’nde yüksek lisans
eğitimine başladı. Şehir efsanelerinde söylenenlerin aksine bir kredi eksiği
ile mezun olmadan 1992’de tahsilini tamamladı. Babası kilise müzisyeni olduğu
için çocukluğundan itibaren müzik çalınan ve dinlenilen ortamların içinde
bulundu. Formal bir müzik eğitimi almadı. Birçok koroda şarkı söyledi ve kolej
yıllarında jazz gruplarında solist olarak kendi stilini oluşturmaya başladı.
Profesyonel müzisyenlik düşüncesi ancak yüksek lisans yıllarında gündemine
girdi. Özellikle Mark Murphy and Jon Hendricks’in vokal tekniklerinden
etkilenen Elling, en önemli güncel erkek jazz şarkıcısı olarak tanımlanıyor. Kaydettiği
altı albüm de Grammy ödülüne aday gösterildi. 2000 yılından bugüne değin Jazz
Times ve Downbeat dergilerinin okuyucu anketlerindeki “En İyi Erkek Jazz
Şarkıcısı” kategorisinde en üst sıradan inmedi. Dörtlüsü ile Avrupa’da,
Amerika’nın birçok eyaletinde, Kanada, İsrail, Avustralya ve Japonya’da
turnelere çıktı. Kendi çalışmaları dışında aralarında Terence Blanchard, Dave
Brubeck, The Clayton/Hamilton Orchestra, Benny Golson, Jon Hendricks, Fred
Hersch, Charlie Hunter, Al Jarreau, David Liebman, Joe Lovano, Marian
McPartland, The Bob Mintzer Big Band, Mark Murphy, John Pizzarelli ve The
Yellowjackets’ın da bulunduğu birçok önemli jazz müzisyeni ve topluluğu ile
birlikte konserler verdi, kayıtlar yaptı.
Tiyatro, edebiyat ve modern dans ile jazz’ı
buluşturan disiplinler arası projeler üreten Elling, tüm sanatsal
etkinliklerinin yanı sıra 1999-2003 yılları arasında Grammy ödüllerini veren
organizasyon olan ve Amerika’da 17.000 üyeyi çatısı altında buluşturan
“National Academy of Recording Arts and Sciences”ta başkan yardımcılığı yaptı.
Bu kadar biyografik bilgiden sonra müziğin
kendisine, Elling’in son albümü “Man In The Air”e dönelim:
Açılış parçası Pat Metheny bestesi Minuano.
Parça, ilk defa dinlediğim ve hayran kaldığım piyanist, Elling’in müzikal yoldaşı
Laurence Hobgood’un intro’su ile açılıyor. Ballad havasında başlayan parçanın
devamında gelen 6/8’lik ritmli chorus bölümünde Metheny Group’un davulcusu Paul
Wertico’nun da etkisi ile sound birden bire Pat Metheny Group havasına
bürünüyor. Son derece parlak ve güzel olan melodiyi Elling müthiş bir enerji
ile yorumluyor. 2.tekrarlarda üst üste kayıt tekniğini kullanan Elling parçaya
bir koral havası veriyor. Brad Wheeler ve Laurence Hobgood’un müthiş
sololarından sonra Elling parçaya girip fırtınayı söndürüyor.
Bir William Eaton betesi olan “In The
Winelight” ile ortalık sakinleşiyor. Bluesy ve funky bir hava taşıyan parçada
Laurence Hobgood’un Fender Rhodes ve Stefon Harris’in vibrafon tınıları ön
plana çıkıyor. Kolay sindirilebilir bir pop jazz parçası havasında olan “In The
Winelight” az sonra gelecek ağır hadiseye bir ön hazırlık niteliği taşıyor.
Bahsettiğim ağır hadise John Coltane’in dört bölümden oluşan başyapıtı “A Love
Supreme”in ikinci bölümü “Resolution”. Kurt Elling CD notlarında bu parçanın
üzerine söz yazıp yorumlamasına izin veren Alice Coltrane’e teşekkür ediyor.
Jazz tarihinin en önemli albümlerinden biri olan ve Coltrane’in tanrıya
yakarışını seslendirdiği “A Love Supreme”in bir bölümüne söz yazıp söylemek
başlı başına bir cesaret. Kurt Elling’in “Resolution”da yarattığı atmosfer
gerçekten inanılmaz. Coltane’in doğaçlaması üzerine yazdığı oldukça derin ve din
felsefesi içerikli metin bence ?vocalese? tekniğinin başyapıtlarından birini
oluşturmuş. Taşıdığı mistik ve ilahi hava nedeni ile San Fransisco’daki bir
kilisede Pazar ayinlerinde kullanılan Resolution Elling ile yeniden can bulmuş.
Elling şöyle diyor: “Doğumun ne olduğunu biliyorum. Ölümün ne olduğunu
biliyorum, insanın içinden ışığın nasıl çıkıp kaybolduğunu… Bir hayatın kayıp
gittiğini… Güçsüzce vazgeçtiğini… Bu sonsuz kayıtsızlıkta derin bir mana
buluyorum…”
Albüm Joe Zawinul’un bir Wheather Report klasiği
olan “Heavy Weather?da yeralan ?A Remark You Made?in vokal versiyonu ?Time To
Say Goodby? ile devam ediyor. Albümdeki diğer cover parçalar “Higher Vibe”
(Courtney Pine) , “A Secret I,” (Herbie Hancock’un“Alone and I? parçasının
vokal versiyonu.), ” “All Is Quiet” (Bob Mintzer) ve bir Grover Washington
hit’i “Winelight”. Albümde dikkat çekici bir diğer parça, Kurt Elling’in tek
başına üst üste kayıt tekniği ile “a capella” olarak seslendirdiği “The
Uncertainty Of The Poet”. Parçanın sözlerine dikkat!
Türkiye’ye ilk kez gelecek olan Elling,
internet’te ve yazılı basında şarkıcılar için sıkça kullanılan “dört oktavlık
müthiş bariton ses ve inanılmaz bir teknik” klişeleri ile ön plana
çıkartılıyor. Oysa ki Elling’i bu denli önemli kılan temel özellik, jazz
tarihinin en önemli figürlerinin (John Coltrane, Wayne Shorter, Keith Jarrett,
Dexter Gordon, Pat Metheny) besteleri ve emprovize sololarının üzerine yazdığı
derin, felsefi ve yüksek edebi değer taşıyan metinler ile “vocalese” i taşıdığı
üst seviye. Rilke, Proust, Kerouac, Rumi ve Kenneth Rexroth gibi yazar ve
şairlerden referanslar içeren metinler, jazz’ın en önemli besteleri ile
öylesine bir uyum sağlıyor ki, örneğin bir Resolution’ı dinlediğiniz zaman
Coltrane’i duyar gibi oluyorsunuz. Basit bir yeniden üretim (reproduction) ile
karşılaşmanın ötesinde 45 yıllık bir klasiğe yeni bir kan ve can, yeni bir
soluk geldiğini hissediyorsunuz.
Kurt Elling 4 Ekim 2006’da hayat görüşü ile
oldukça örtüşen bir mekânda, Aya İrini’de
Laurence Hobgood (piyano), Robert Amster (bas)
ve Willie Jones, III (davul) ile birlikte oluşturduğu dörtlü ile beraber
bizimle olacak. Bu konserde geçtiğimiz yıllarda kaydettiği altı albüm dışında
2007 Şubat’ında çıkacak yeni albümünden de parçalar çalacağını tahmin ediyorum.
Kesinlikle kaçırmayın derim.