Modernist
Ütopyayı Tasarlamak: Sovyet Tekstilleri
Museum of Fine Arts, Boston (MFA), “Modernist Ütopyayı
Tasarlamak: Lloyd Cotsen Koleksiyonu’ndan Sovyet Tekstil Tasarımları”
(Designing the Modern Utopia: Soviet Textiles from the Lloyd Cotsen Collection)
adını taşıyan ve Sovyet deneyimini günışığına çıkmamış farklı bir yönüyle ele
alan ilgi çekici bir sergiye ev sahipliği yapıyor.
1927-1933 yılları arasında Sovyetler Birliği’nde dönemin
siyasi söylemlerinin sözcülüğüne soyunan esaslı bir tekstil tasarım pratiği
üretildi; bu aynı zamanda, hakim ideolojinin daha geniş kitlelere ulaşma
arzusuna katkı sağlayacak yeni bir mecranın tanımlanmasını da beraberinde
getirdi. Tekstil tasarımı bu kısa soluklu serüveni boyunca ülkenin
endüstrileşme ve modernleşme hamlelerinin izini sürdü, görsel propagandasını
yaptı. Gelenekselden çağdaşa evrilen bireyin yeniden tanımlanan etkinliği,
tanıtımını kılık kıyafet ve ev tekstil ürünleri üzerinden yaptı ve komünist
iktidarın seyyar reklam panoları kısa sürede ülke çapına yayıldı.
Sovyet propagandist tekstil tasarımının doğuşu, 1928’lerde,
bir grup yenilikçi sanatçının tematik tasarımlar üretme girişimiyle oldu.
Devlet himayesi altındaki sanatçılar, yapıtlarını soyut ve fakat rahat
çağrışımlı desen (fabrika, traktör, uçak vb.) ve sembollerle (orak-çekiç vb.)
donattılar. Yastık kılıflarına, perdelere, gündelik giysilere aplike ettikleri
açık/örtük mesajlarla toplumsal bilincin yükselmesinin artık an meselesi
olduğuna kendilerini inandırdılar. Kızıl lokomotif işlemeli gömlekler giyerek
ya da fabrika bacası desenli çarşaflara sarınarak, şartlı refleksle, Komünizm
ülküsünü içselleştirmeyi başaran her ortalama vatandaşın çok geçmeden sadık
birer taraftara dönüşeceğini tahayyül ettiler. Tekstil tasarımları üzerinden
bayraklaştırdıkları toplumsal fikirlerin er ya da geç yansımasını bulduğunda
Sovyet ütopyasının da gerçekleşeceğini inandılar.
“Modern Ütopyayı Tasarlamak”, yüzü aşkın çizim ve tekstil
tasarım ürününden oluşan içeriğiyle, dönemin hakim tasarım anlayışının
sergilendiği kaydadeğer bir etkinlik. Sovyet ideolojisinin özündeki önermelere
istinaden “Endüstrileşme”, “Ulaşım”, “Ziraat”, “Gençlik”, “Spor” başlıkları
altında toplanan seçki, aynı zamanda, önemli bir tekstil tasarım seçkisi olan
Lloyd Cotsen Koleksiyonu’nu da tanıtım imkanı sunuyor. Sophie Novick Cotsen’a
ithaf edilen sergide Sovyet propagandist tekstil tasarımı, tarihsel
serüveninden üretim yöntemlerine kadar geniş bir kapsamda ele alıyor.
Küratörlüğünü, Harvard Üniversitesi Davis Rusya ve Avrasya
Araştırmaları Enstitüsü, Rusya, Doğu Avrupa, Orta Asya Çalışmaları Ulusal
Kaynaklar Merkezi’nde yöneticilik yapan Pamela Kachurin ile MFA Moda ve Tekstil
Sanatı Bölümü proje müdürü Alex Huff’un üstlendiği sergi, 21 Ocak tarihine
kadar görülebilir.
Baskılı kumaş, tasarım: Elizaveta Nikitina, üretim:
Sovyetler Birliği’nin İlk Baskılı Kumaş Fabrikası, 1928-1930; pamuklu, düz örme
(Lloyd Cotsen’dan ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Duvar kağıdı fragmanı, tasarım: F. Antonov, 1929; kağıt
(Lloyd Cotsen’dan ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Baskılı kumaş, tasarım: Sergei Burylin, üretim:
Ivanovo-Voznesensk Fabrikası, 1930; pamuklu, düz örme (Lloyd Cotsen’dan ödünç
alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Baskılı kumaş, tasarımcısı bilinmiyor, erken 20. yüzyıl;
pamuklu, düz örme (Lloyd Cotsen’dan ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın
izniyle).
Baskılı kumaş, tasarımcısı bilinmiyor, üretim:
Trekhgornaya Fabrikası, 1928-1930; pamuklu, düz örme (Lloyd Cotsen’dan ödünç
alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Baskılı kumaş, erken 20. yüzyıl; kağıt üzerine guaş
(Lloyd Cotsen’dan ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Baskılı kumaş, tasarım: Sergei Burylin, 1876-1942,
üretim: Ivanovo-Voznesensk Fabrikası, 1920-1930; kağıt, guaş (Lloyd Cotsen’dan
ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Baskılı kumaş, tasarım: Darya Preobrazhenskaya, üretim:
Ivanovo-Voznesensk Fabrikası, 1927-1930; pamuklu, düz örme (Lloyd Cotsen’dan
ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Baskılı kumaş, tasarım: Darya Preobrazhenskaya, üretim:
Ivanovo-Voznesensk Fabrikası ya da Trekhgornaya Fabrikası, 1933; pamuklu, düz
örme (Lloyd Cotsen’dan ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın izniyle).
Baskılı kumaş, tasarımcısı bilinmiyor, erken 20. yüzyıl;
pamuklu, düz örme (Lloyd Cotsen’dan ödünç alma, Museum of Fine Arts, Boston’ın
izniyle).