Duygu ve Duygusallık Sinema
Posterleri 1912-1914
1 Kızılderili Baskını, 1911-1913, taş baskı, 217,2x101,6
cm (Stafford & Co. Ltd., Netherfield, İngiltere tarafından basılmıştır; ©
MoMA).
Zenşçina Zavtraşnego Dnya, A. Khanzhonkov & Co.,
Rusya, 1914, taş baskı, 149,2x218,4 cm (© MoMA).
New York Sokakları, Pilot Films, ABD, 1913, yönetmen:
Travers Vale, taş baskı, 205,1x208,3 cm (Morgan Litho Co., Cleveland tarafından
basılmıştır; © MoMA).
“Sinemanın ticari amaçları arasında duyguya yer yoktur, ama
duygusallık beyazperdede daima iş yapar.” Film dağıtımcılarının bu ilkeyi
keşfetmesi çok uzun sürmez. 20. yüzyılın ilk çeyreğinde sinemanın
endüstrileşmeye paralel olarak giderek büyüyen bir pazar haline dönüşmesi, film
şirketleri arasındaki rekabeti körüklemiş, reklam ve promosyona duyulan
ihtiyacı artırmıştır. 1910’lu yıllara geldiğimizde artık sokaklar, kendisine
baktırmasını bilen, duyguları harekete geçirerek müşterisini avucunun içine
alan, “patolojik” dozu yüksek posterlerle dolup taşar. 19. yüzyılın panayır ve
sirk gösterilerinden esinlenerek 1903’te Fransız Pathé Kardeşler tarafından
sadece özel gösterimler için önerilen afişler, kısa sürede tabelalar, ücretsiz
el ilanları ve tanıtım broşürleriyle birlikte sinema gösteriminin vazgeçilmez
bir parçası haline gelir.
Dönemin posterlerine baktığımızda, görsel içerik bakımından
aile ve erkek kahraman imgelerinin ağırlıkta olduğunu görürüz.
Bu da hedef kitlenin kadınlar ve çocuklar olduğunu gösterir.
Üzerinde yapım şirketinin logosunun yer aldığı, filmin canalıcı sahnesine ait
tek bir resimden müteşekkil tipik afiş tasarımında, yine o yıllarda ortaya
çıkan star sistemiyle birlikte oyuncu adları yazılmaya başlar. Gişe yapmasından
ötürü birbiri ardına çekilen popüler edebiyat uyarlamalarıyla birlikte yazar
adları da eklenir jeneriğe.
Bu dönemde afişlerde göze çarpan bir başka öğe reklam
spotudur. Spotta kullanılan ifadelerin kısa, öz ve vurucu olmasına dikkat
edilir. Uluslararası piyasalara açılan sinema endüstrisi, yurtdışı gösterimler
için yazısız, jeneriksiz hatta başlıksız afişler geliştirirken; kimi zaman da,
Haç İşareti (1914) filminin ünlü triptik afişinde görüldüğü üzere, başlıkta
resme göre oldukça sade bir tasarım tercih edilir. 1912 yılından itibaren
gösterim tekniğinin gelişmesi, seyyar gösterimlerin artması, film gösterimi
için özel olarak inşa edilmiş, modern anlamda ilk sinema salonlarının ortaya
çıkması ve artık süreleri 30-60 dakikayı bulan filmlerin çekilmesiyle birlikte
önemi giderek artan tanıtım kampanyaları, büyük ölçekli afişleri, tasarım ve
baskı tekniklerinde olağanüstü bir gelişmeyi beraberinde getirir.
1912-1914 yılları arasında Amerika, Fransa, İngiltere,
Rusya, Almanya, İtalya ve Danimarka’da çekilmiş 44 filme ait afişin yanısıra
dönemin sinema salonlarına ilişkin 13 fotoğraftan oluşan “Duygu ve Duygusallık:
Sinema Posterleri 1912-14” başlıklı bir sergi bugünlerde MoMA’da düzenleniyor.
D.W. Griffith imzalı A Welcome Intruder (1913)’ın yanısıra
The Doctor’s Photograph (1913), The Streets of New York (1913), Bout-de-Zan et
le Crime au Téléphone (1914), The Chest of Fortune (1914) gibi o yıllara ait 13
filmin gösterildiği sergide, sinemanın taş baskı posterlere taşınan büyülü
dünyasında “gözalıcı” ve “dokunaklı” olanın keşfine çıkılıyor.
Doktorun Fotoğrafı, Edison Manufacturing Company, ABD,
1913, yönetmen: Walter Edwin, taş baskı, 101,9x70,5 cm (© MoMA).
Bout-de-Zan ve Telefonda Cinayet, Gaumont, Fransa, 1914,
yönetmen: Louis Feuillade, taş baskı, 101,6x76,2 cm (© MoMA).
Kri-Kri e Lea Militari, Cines, İtalya, 1913, tasarım:
Marchetti, taş baskı, 140,3x100,3 cm (Stabilimento Litografico E. Guazzoni,
Roma tarafından basılmıştır; © MoMA).
Haç İşareti, Famous Players Film Company, ABD, 1914,
yönetmen: Frederick Thompson, taş baskı, 223,5x388,6 cm (David Allen &
Sons, Londra tarafından basılmıştır; © MoMA).
Bay Smith Açılış Yapıyor, Gaumont, Fransa, 1914,
yönetmen: Jean Durand, taş baskı, 99,1x73,7 cm (Waterlow Bros. & Layton
Ltd. Litho., Londra tarafından basılmıştır; © MoMA).
İnsanoğlunun Gücü, Vitagraph Company of America, ABD,
1913, yönetmen: Ralph Ince, tasarım: Harry Bedos, taş baskı, 200,7x130,8 cm
(The Vitagraph Company’s Studios, Paris tarafından basılmıştır; © MoMA).
Korkak Kahraman, The Essanay Film Manufacturing Company,
ABD, 1913, yönetmen: Theodore Wharton, taş baskı, 226,1x102,2 cm (Charles
Harrap & Co. tarafından basılmıştır; © MoMA).
Bijou Sineması, Bridgeport, Illinois, 1907-1910, büyütülmüş
bir Real Photo kartpostalı (© MoMA).
Bir sinema önü, 1913, büyütülmüş fotoğraf (© MoMA). Fotoğrafta
görülen film afişleri: Karmaşık Ağ, Reliance Motion Picture Co., 28 Haziran
1913; Memeler ve Tuğlalar, American Film Manufacturing Co.,
19 Nisan 1913.