BoyutPedia

Cadde/Sokak

Modern Mimarlığın Le Corbusier, Wright gibi öncü adları cadde ve sokak gibi kavramlarla ilgili gözükmezler. Onlar için aslolan trafik ve ulaştırmadır. Ne Le Corbusier’nin “3 Milyonluk Kent”inde, ne de Wright’ın “Broadacre City”sinde bildik anlamda cadde ve sokaklar vardır. Yapılar trafik eksenlerine erişime olanak verecek biçimde gevşekçe serpilirler. 18. ve 19. yüzyıl Avrupa Barok şehirciliğinin cadde ve sokağı iki cephe yüzeyi arasında tanımlı bir mekan olarak inşa etmesine karşıt oldukları için, Modernistler caddenin mekansal varlığını neredeyse inkar ederler. Barok koridor cadde tüm kentsel faciaların nedeni olarak takdim edilir. Yapı cepheleri ardlarındaki mimari ve hijyenik olumsuzlukları gözden saklayan perdeler gibi düşünülürken, cadde ve sokaklar da bu riyakarlığın suç ortakları gibi aşağılanırlar. Dolayısıyla, yeni cadde sadece ulaştırma işlevine indirgenecektir. Ne var ki, bu kez de caddenin bir modernlik mekanı olduğu gerçeği dışlanmış olur. Modern insan kendisini her yerden çok caddede gerçekleştirmiş ve dışavurmuştur. Paris’in bulvarları, Petersburg’un Nevsky Prospekt’i, İstanbul’un Direklerarası o toplumların değişiminde önemli odaklar olarak varlık göstermiştir. 19. yüzyıl biterken, Camillo Sitte caddenin tasarımsal anlamını hala ısrarla savunmaktadır. Erken 20. yüzyılda bile cadde tasarımı önemsenen bir mimari çalışma başlığıdır. Modernistler ise 1920’lerden itibaren dikkatleri aksi yöne çevirirler. O kadar ki, 1950’lerde Bakema ve Van den Broek Rotterdam’da Lijnbaan diye bir yaya yolu yapıp iki tarafına dükkan dizileri yerleştirince, bu mimari bir devrim ve caddenin yeniden icadı diye algılanabilmiştir. Oradan başlayarak, Rossi’ye ve Venturi’nin Las Vegas “strip”i ile Main Street çalışmalarına dek uzanan bir çizgide yeni bir kavrayışın doğuşundan söz edilebilir. Caddenin yeniden bir mekan, bir kamusal alan olduğu farkedilmiştir. Mimarların bu gecikmiş kavrayışına karşın, resim ve fotoğraf sanatları caddenin anlam ve öneminin hep farkında olmuşlardır. Sosyal bilimciler ve edebiyatçılar da öyle... Onlar, cadde mekanının aynı zamanda da toplumsallığın mekanı olduğu gerçeğini merkeze alanlardır. Bu kent dosyası, mimarlığın cadde konusunda tanımladığı anlayış kaymasını bir kez daha düşünmek ve onu yeni bir gözle irdeleme gereksinmesine işaret etmek için hazırlandı.