Geç
19. Yüzyıl Tokyo’sunda Berlinli Mimarlar
Reichstag Yarışması’na gönderilen projeden perspektif,
Hermann Ende & Wilhelm Böckmann, 1882 (Mori Art Museum, Tokyo ve Neue
Nationalgalerie, Berlin’in izniyle).
Iride Rosa ve Andres Lepik n Meiji yönetimi 1868’de iktidara
geldiğinde Japonya’yı modern bir ulusa dönüştürmeye sağlam biçimde kararlıydı.
Bu çabada mimarlık merkezi bir rol oynadı. Yetkililer önemli inşaat projeleri
için Avrupa modelleri bulmak konusunda uyumlu bir uğraş verdiler. 1870’te
Mühendislik Bakanlığı bir inşaat bölümü kurdu ve dünyanın her yerinden mimarlar
Tokyo’da önemli kamu yapıları tasarlamak için davet edildiler: Amerika’dan R.P.
Bridgens, İngiltere’den Josiah Conder, İtalya’dan Giovanni Cappelletti gibi. Bu
yenilenme etkinliği içinde, Tokyo Körfezi’nin batısında, bugünkü Hibiya
Parkı’nı oluşturan alanda konumlanan yönetim yapılarına öncelik verildi. Açık
biçimde Batı yanlısı Inoue Kaoru Berlin mimarlık firması Ende & Böckmann’ı
parlamento kompleksini projelendirmek için davet etti1.
Wilhelm Böckmann ve Hermann Ende Tokyo’yu 1886 ile 1887
arasında ziyaret ettiler ve Japon başkentine ilişkin fikirlerini hemen
ayrıntılı ve kapsamlı bir geliştirme planı üzerinde yoğunlaştırdılar. Önerileri
yalnız geniş ölçekli bir kentsel dönüşüm projesinden ibaret kalmıyor, bu genel
şemaya uygun tekil yapıların ayrıntılı planlarını da içeriyordu. İmparatorluk
Sarayı’nın güneybatısındaki hafifçe yüksek alan Diet Binası, yani Parlamento
için ayrıldı. Ancak, bu tasarımların Japonya’da, 1887’de sundukları ağırlıklı
şekilde tarihselci yönelimleri, yönetimin Tokyo’yu modern bir başkente
dönüştürme amacıyla uyumlu değildi. Masif tuğla yapı, simetrik cephesi,
kubbeyle örtülü bir pavyon halindeki ana giriş mekanı gibi herşeyiyle dönemin
alışılagelmiş Avrupa üsluplarının çerçevesindeydi. Hatta, mimari ayrıntıları ve
genel karakter ve oranlarıyla tasarımının kökenini aynı mimarların 1872 ve
1882’de Berlin’deki Reichstag için geliştirdikleri projelere dek izlemek
olanaklıydı2. Altı ay içinde Berlin’den ikinci bir cephe çizim takımı3, ama bu
kez fantastik pagoda benzeri bir merkezi elemanı olan ve Kisuke Shimizu’nun ilk
Mitsui Bankası için yapıp Japonlar tarafından yeterince modern olmadığı için
reddedilen “aşırı oryantal tasarımının bir çeşitlemesi”4 yollandı. Berlin
firmasının Parlamento Binası için hazırladığı çeşitli öneriler5, yaptığı
projelerin önemli kısmı gibi hiç gerçekleştirilmedi. Sadece Ulusal Mahkeme ve
Adalet Bakanlığı, sırasıyla 1896 ve 1895’te inşa edildiler. Bunlardan da yalnız
ikincisi Tokyo’nun yeniden inşasındaki Alman etkisine tanıklık eden önemli bir
örnek olarak hala ayakta duruyor. Ayrıca, 1923 depreminde sağlam kaldığı için
Alman mühendisliğinin yüksek kalitesini de ortaya koyuyor. Ende ve Böckmann
Tokyo’ya ilk seyahatlerini yapıp hükümetten proje işleri aldıktan sonra
Berlin’e dönerlerken, yanlarına orada projeleri geliştirmek için çalışacak ve
Tokyo’ya geri dönerek inşaatları denetleyecek bir düzine kadar Japon çırak da
aldılar6. Aynı zamanda Tokyo’da o projelerin gerçekleştirilmesinde çalışacak ve
yerel işgücünü onların yerine denetleyecek güvenilir bir temsilcileri de vardı.
Genç Hermann Muthesius’tu bu adam.
Adalet Bakanlığı, Tokyo, Hermann Ende & Wilhelm
Böckmann (1887 tarihli Architekten’den) (Mori Art Museum, Tokyo ve Neue
Nationalgalerie, Berlin’in izniyle).
Hermann Muthesius kariyerinin başlangıç dönemini resmi
Prusya üslubunu Japonya’da yerleştirme uğraşıyla geçirdi. Berlin Technische
Hochschule’sinde Hermann Ende’nin öğrencisi olarak yetişmiş ve okulu bitirir
bitirmez Ende’nin bürosunda çalışmak üzere Tokyo’ya gitmişti. 1887-1891
arasında Ende & Böckmann projelerinde yardımcı mimar olarak çalışmak üzere
bir iş anlaşması imzalamıştı. Aynı zamanda da Tokyo’da kendi serbest mimarlık
kariyerini tesis etmeye çabaladı. En önemli bağımsız işi, Tokyo’da yaşayan 60
kişilik Alman Protestan grubunun etkili adı Wilfred Spinner tarafından
kendisine ısmarlanan bir protestan kilisesiydi7. Yapı Japon işçilerin işini
kolaylaştırmak ve Tokyo ortamına daha iyi uymak amacıyla yerel malzemeyle
yapılmış Neogotik bir tasarıma sahipti. Kilise Muthesius Tokyo’yu terk ettikten
sonra 1895’te tamamlandı ve 1923’te Kanto Depremi’nde yıkıldı8. Ende &
Böckmann’ın Tokyo’ya getirdikleri tarihselci üslup Berlin’deki çağdaş yapıların
kimliklerinin temsilcisiydi. Bir ara Yorinaka Tsumaki gibi bazı Japon mimarlar
da bu üslupta inşa etmeyi sürdürdüler. Mimari ithalatın bu erken dönemi iki
kent arasındaki çok verimli bir alışverişin başlangıcıydı: Gelecek yıllarda
Tokyo-Berlin bağlantısı sağlamlaşacak ve zenginleşecekti.
O dönemde Tokyo-Berlin ilişkisi Batılı modellerin Doğu’ya
ithali biçiminde, ağırlıklı olarak tek yönlüydü. Alışverişin karşılıklı olduğu
birkaç istisna da vardı. Örneğin, 1899’da Berlin Hayvanat Bahçesi girişi, “Fil
Kapısı”, idari yapılar ve kapıcı kulübeleri de dahil, Zaar & Vahl mimarlık
firması tarafından Japon üslubunda tasarlandı. Carl Zaar daha önce Ende &
Böckmann için çalışmıştı ve Böckmann 1897’den beri Zoologischer Garten’in
yönetim kurulu başkanıydı9.
Notlar:
1 Bu Berlin firmasına iş verilişi, muhtemelen, Almanya’da
eğitim görmüş olan ve o zamandan Böckmann’ı tanıyor olması gereken hükümet
mimarı Matsugasaki Tsumunaga’nın önerisi üzerinedir. Bkz. Horiuchi Masaki, Meji
no oyatoi kenchikuka Ende to Bekkuman (Meiji Japonyasında Yabancı Mimarlar:
Ende ve Böckmann), Tokyo, 1989, s. 172-176.
2 1872’de firma Reichstag yarışmasında ikinci ödülü aldı.
Tokyo Parlamentosu ve Reichstag tasarımları karşılaştırması için: a.e., s.
240-244.
3 Deutsche Bauzeitung, 14 Mart 1891.
4 David B. Stewart, The Making of a Modern Japanese
Architecture, Londra ve diğer yerler, 2002, s. 39.
5 Diet Binası’nın çeşitli tasarım aşamaları şurada ele
alınmıştır: M. Reynolds, “Japan’s Imperial Diet Building: Debate Over
Construction of National Identity - Japan 1868-1945: Art, Architecture and
National Identity”, The Art Journal, Güz 1996, s. 38-47.
6 Örneğin, Japonya’da öğrenim görmüş bir Japon mimarı olan
Kozo Kawai Adalet Bakanlığı inşaatı şantiyesinde çalışmıştı.
7 Sözkonusu iş için, Spinner’e genç Muthesius’u öneren bir
mektup yazan Grandük Carl Alexander von Sachsen-Weimar,
o zamanlar bu misyoner grubu cömertçe desteklemekteydi.
Muthesius’un Japonya etkinliği için: Yuko Ikeda, “Hermann Muthesius in Japan”,
Vom Sofakissen zum Staedtebau. Hermann Muthesius und der Deutsche Werkbund:
Modernes Design in Deutschland 1900-1927 (sergi kataloğu), ed.: Yuko Ikeda,
Kyoto Ulusal Modern Sanat Müzesi, Kyoto, 2003, s. 384-392.
8 Yapı çeşitli Alman mimarlık dergilerinde tanıtılmıştır:
Architektonische Rundschau, 13, 1897, pl. 60; Centralblatt der Bauverwaltung,
Berlin, 29 Ağustos 1891, s. 337-339; Illustrierte Zeitung, 2818, 6 Ocak 1897.
9 Bkz. Horiuchi Masaaki, “Die Beziehungen der berliner
Baufirma Ende & Böckmann zu Japan”, Japan und Preussen, ed.: Gerhard Krebs,
Münih, 2002, s. 319-342.
Parlamento Binası, Tokyo, Alman üslubunda ilk proje
önerisi, Hermann Ende & Wilhelm Böckmann (1887 tarihli Architekten’den)
(Mori Art Museum, Tokyo ve Neue Nationalgalerie, Berlin’in izniyle).
Tokyo Protestan Kilisesi, Hermann Muthesius, 1889 (Mori
Art Museum, Tokyo ve Neue Nationalgalerie, Berlin’in izniyle).