Berlin
Merkez Garı Lehrter Bahnhof
Lehrter Bahnhof ilk olarak 1871’de inşa edildi. İkinci
Dünya Savaşı’na dek önemini koruyan istasyon Almanya’nın bölünmesiyle işlevini
yitirdi ve 1952’de işletmeye kapatıldı. 1959 yılında da yıkılarak ortadan kaldırıldı.
Ülkenin birleşmesinin ardından kentin bir merkez garı gereksinmesi doğunca
yeniden yapımına başlanan garı von Gerkan, Marg und Partner projelendirdi. Yapı
Mayıs 2006’da kullanıma açılmış bulunuyor.
İşveren:
Deutsche Bahn AG
Tasarım:
Meinhard von Gerkan, Jürgen Hillmer
Tasarım ekibi:
Jens Kalkbrenner, Manfred Stanek
Strüktür mühendisliği:
Schlaich Bergermann und Partner; IVZ/Emch+Berger
Aydınlatma tasarımı:
Peter Andres + Conceptlicht GmbH
Teknik yapı ekipmanları:
Brandi IGH
Yarışma tarihi:
1993 (birincilik ödülü)
İnşaat süreci:
1996-2006
Toplam alan:
175.000 m2 (beş farklı ulaşım kotunun toplamı)
Yerleşme alanı:
100.000 m2
Tiergarten’daki tarihi alanında, Humboldthafen’ın batısında,
Avrupa’nın uzun mesafe kullanımlı en büyük tren istasyonu olan ve hem bölgesel
hem de yerel ulaşıma hizmet eden yeni Berlin Merkez Garı, Mayıs 2006’da kapılarını
açtı. Garda, InterCityExpress servisinin kuzey-güney yeraltı hattıyla doğu-batı
hattı, her iki yöne de çalışan banliyö hatları ve kuzeyden güneye ulaşan metro
bağlantıları bulunuyor.
Projeye göre, kuzey-güney hattı, zemin kotunun 15 m altında,
bir tünelin içinden ve aynı zamanda Spree Nehri ile Tiergarten’ın da altından
geçiyor. Uzun mesafe yolculuklarına hizmet veren sekiz adet peron ile uzun
mesafe ve bölgesel ulaşım amaçlı dört adet peronu içeren bir istasyon ve aynı
zamanda doğu platformuna paralel giden yeni U5 metro hattının istasyonu da
burada konumlanmakta. Doğu-batı hattı sokak kotunun 10 m yukarısına
yükseltilirken, önceki demiryolu güzergahlarıyla da bağlantısı kurulmuş.
Toplam dört adet uzun mesafe demiryolu hattı ve iki adet şehir
hattı, yeni inşa edilen dört kent demiryolu köprüsü üzerinden işlemekte.
Tahminlere göre, Berlin’e ve Berlin’den yapılan yıllık uzun mesafe yolculuklarının
hacmi 2010’a kadar yaklaşık 50 milyon yolcuya ulaşacaktır. Berlin’i çevreleyen
alanlardaki trafiği de kapsamak üzere, bölgesel ulaşımda yaklaşık 85 milyon
yolcu beklenmektedir. Lehrter Bahnhof ulaşımının planlayıcıları ise toplamda, yıllık
30 milyon ve günde yaklaşık 25.000 yolcu olarak hesap etmişlerdi. Gar,
Spreebogen’in güneyindeki devlet yönetim bölgesine yakınlığıyla da ek bir önem
kazanmaktadır.
Lehrter Bahnhof’un ana tasarım ilkesi, kentsel alandaki
mevcut demiryolu bağlantılarının net olarak vurgulanmasıdır. Geniş, hafif ağırlıklı
cam çatılar ve garla kesişen iki adet ofis binası ise bu yaklaşımın mimari yansımalarıdır.
Garda trafik hattı üç ayrı kotta düzenlenmiş: -2 kotunda,
kuzey-güney yönünde çalışan bölgesel hatlar ve uzun mesafe hatları, U5 metro
hattı; ±0 kotunda, toplu taşıma, bireysel ulaşım (sokaklara bağlantı, kısa
süreli araba parkı), bisiklet ve yaya yolu, turistik amaçlı otobüs ve gemiler
için bağlantı;
+1 kotunda, kentiçi demiryolunun uzun mesafe ve bölgesel hat
bağlantıları ile S3, S5, S6, S7 numaralı bağlantıları konumlanmaktadır.
Yeni gar, yemek ve satış işlevlerine tahsis edilen yaklaşık
15.000 metrekarelik alan, iki bina bloğu içinde 50.000 metrekare ofis alanı,
21.000 metrekare sirkülasyon alanı ve demiryolu işletmesine ayrılan 5.500
metrekarelik alandan oluşan toplam 175.000 metrekarelik bir yüzölçümüne
sahiptir. Platformlar 32.000, garajlar ise 25.000 metrekarelik bir alanı
kaplamaktadır.
Camlı mekanlar
Yaklaşık 321 m uzunluğa sahip hafif ağırlıklı, cam kaplı bir
çatıyla örtülü peronlar holü 430 m uzunluğunda olup doğu-batı doğrultusunda
konumlanmaktadır. Hol, konum ve dizilişleriyle garın yeraltında bulunan
kuzey-güney bölümünü tanımlayan iki bina bloğuyla kesişmektedir.
Kuzey-güney istasyonu holü, 45 m genişliğinde ve 159 m uzunluğunda
olup bu iki bina bloğunun arasında konumlanmıştır ve tonoz biçimli bir cam çatı
strüktürüyle örtülüdür. Kuzey-güney aksında yer alan giriş holünün cam çatısı
bina bloklarının yan yüzlerine bitiştirilmiştir. Çatının tonoz biçimli cam
yüzeyi, iki binanın dış taşıyıcı strüktürüne yaslanan 4,70 m yüksekliğindeki
kirişlerle taşınmaktadır.
Doğu-batı peron holünün örtü strüktürü
Üst kot, doğu-batı doğrultusunda işleyen kentsel demiryolu
hatları ile bunların arasında konumlandırılan toplam altı hat ve üç peron,
hafif konstrüksiyonlu bir kabuk ile kolon kullanılmaksızın geçilmiş, üç yönde
tonozla örtülü bir mekan olarak çözümlenmiştir.
Kemeri oluşturan demir çubuklar 1,50 m ve 1,70 m aralıklarla
uzunlamasına yerleştirilmiş, araya konan (diğer yöndeki) uzunlamasına
çubuklarla birlikte, kareye yakın forma sahip bir modül oluşturulmuştur. Camla
kaplanan bu modüllerin her biri diyagonal olarak çelik halatlarla desteklenmiştir.
Tonoz kombinasyonları, uzunlamasına kirişler ve çapraz çelik halatların
birlikteliğinden kabuk benzeri bir strüktür meydana gelmektedir.
Havalandırma, doğal hava akımını sağlayacak şekilde düşünülmüştür.
Cam çatının eğri formunun da desteklemesiyle, iç mekanda ısınan hava
yükselmektedir. Temiz ve serin hava etek kısmından binaya girerken, içerideki sıcak
ve kullanılmış hava mahyalardaki storlardan dışarı çıkmaktadır.
Doğu-batı aksındaki çatı strüktürü için tek katmanlı cam
kaplama kullanılmıştır; ancak, iç mekandaki havanın iyileştirilmesi için kullanılan
camlar güneş kırıcı niteliktedir. En etkili güneşlenme açısına sahip olan
alanda, çatının güney yüzünün yaklaşık yüzde 8,4’ü platform alanına ek
gölgelenme sağlayan fotovoltaik modüllerle kaplıdır.
Peronlar holü ve kaide kesimi
Haç formlu gar, binanın çapraz kirişleriyle taşınan sokl ya
da kaide kesimine oturmaktadır. Dörtgen planlı sokla, kat bağlantılarıyla dört
yandan da ulaşılabilir ve sokak kotunun 4,43 m yukarısında, sirkülasyon alanlarından
belirgin olarak ayrılmış açık bir alana sahiptir. Kent planlama bağlamında,
binanın sokl kısmında bulunan bölümleri, haç formlu salon ile kent arasında bir
bağlantı oluştururlar. Servis işlevleri soklun doğu ve batı bölümlerinde
toplanmıştır. Alışveriş için ayrılan alanlar çoklukla
-1 ve ±0 kotlarının batı kanadında yer alır. Demiryoluna
özel kullanım alanları ise -0,5 kotundaki asma katta bulunmaktadır. İstasyonun
kontrol noktası da yine bu bölümdedir.
Haçvari salonun merkezinde, günışığının alt kotlardaki
platformlara da ulaşmasına izin verecek şekilde -mekansal açıklık ve kolay
yönlenmeye yardım eden- çatı örtüsünün her seviyesinde geniş açıklıklar oluşturulmuştur.
Birçok merdivene ek olarak, çelik-cam strüktürlü altı adet panoramik asansör,
kuzey-güney istasyonu platformlarına ve doğu-batı şehir hattı platformlarının
her kotuna doğrudan bağlantı sağlamaktadır.
Tak yapılar
46 m yüksekliğindeki iki adet bina bloğu, garın ana holünün
hafif ağırlıklı görünümünü yansıtan kafes strüktürlü cepheleriyle doğu-batı
demiryolu hattına bağlantı oluşturur. Binaların taşıyıcı çelik strüktürleri,
cephe hizasında görülebilecek şekilde konumlandırılmış olup kuzey-güney
istasyon holünü tanımlamaktadır. Binaların dış cepheleri, ±0 ve +4 kotları arasında
salonun dış duvarları görevini üstlenerek garın salonuyla bir bütünlük kurar.
Gar ve bina blokları, çevrelendikleri kentsel alana gönderme
yaparlar. Bina ve ana salona girişlerin kotu sokak kotuyla aynıdır. Ön
taraflardaki girişler, ön avlu ile kuzeye ve güneye bağlanır. Bina blokları,
belirgin bir biçimde iki ayrı işlevsel alana bölünmüştür. Demiryoluyla ilişkili
ticari alanlar, yeme-içme alanları ve servisler alt kotlarda, ±0 ve +0,5 kotlarında
konumlandırılmıştır. Binalardaki on katın üstten dokuzu esnek ofis kullanımı
için tasarlanmıştır.
1,45 metrelik cephe gridleri planda esnek bölümlenmeye
olanak tanımıştır. Merdivenler iç mekanda konumlandırılarak sadece kullanıcıların
yararlanması sağlanmıştır.
