Pierre
Mendell Opera Posterleri
Münih Operası’nın “resmi
grafik tasarımcısı” gibi işlev gören uluslarüstü bir grafikçiye genel bir bakış.
Pierre Mendell özgeçmişiyle tek başına çağdaş dünyadaki
uluslarüstü akışkanlık ve devingenliği örnekleyebilecek bir tasarımcı. 1929’da
Almanya’nın Ruhr havzasının Essen kentinde doğdu. 1934’te Hitler’in o sırada
askerden arındırılmış bölge olan Ruhr havzasına Alman Ordusu’nu sokmasının ardından
ailece Fransa’ya taşındılar. Aile 1947’de bu kez de ABD’ye göç etti. 1953’te
Fransa’ya geri döndü. 1958’e kadar İsviçre’nin Basel kentinde Hochschule für
Gestaltung’da grafik tasarım öğrenimi gördü. Kısa bir süre Michael Engelmann
ile birlikte çalıştıktan sonra, 1961’de Münih’te Klaus Oberer ile Studio
Mendell & Oberer’i kurdular. 2000 yılından beri Pierre Mendell Design
Studio’yu tek başına yönetiyor. Görüldüğü gibi, ulus ya da etnisite bazında bir
yerelliğin anlamını sorgulamak için onun kariyeri parlak bir örnek oluşturuyor.
Buna karşılık, başka bir anlamda yerellik için yeni bir zeminin varlığına da
aynı kariyer sayesinde ikna olmak mümkün. Örneğin, 1980’den 2003’e dek
Münih’teki Die Neue Sammlung’un (Devlet Uygulamalı Sanatlar ve Tasarım Müzesi)
tüm grafik tasarımlarından o sorumluydu ve 1990’dan bu yana da aynı kentteki
Bayerische Staatsoper’in (Bavyera Devlet Operası) posterlerini o yapıyor.
Dolayısıyla, Mendell’in ulusal ya da etnik aidiyetinden söz
etmek için hiçbir neden yok; ama, onun ait olduğu ya da kendisini bağlı
hissettiği bir kent, ait olduğu kurumlar, ait olduğu tasarım yaklaşımları var.
Giderek Münih kent mekanları da onun artık vazgeçilmezlik edinmiş posterleriyle
kimlik kazanıyor. Böyle bakınca, Mendell’in ve daha pekçoklarının bugünün
Avrupa’sında ulusal aidiyeti neredeyse bir ömrün içindeki birkaç duraktan biri
olarak gördükleri pekala söylenebilir. En azından Avrupa’nın bir kesiminde
sabit ve tüm insani ve kültürel özellikleri tanımlayan bir ulusallık kavrayışı
için oldukça küçük bir varoluş şansı var. Ne var ki, uluslarüstü olmak
uluslararası olmak anlamına da gelmiyor. Mendell, ünü çalışma alanının ve coğrafyasının
sınırları dışına taşan sansasyonel biri, yani uluslararası bir kişilik değil.
Mendell’in tasarımlarıyla onun uluslarötesi özgül kimlik yapısı
arasında nasıl bir paralellik kurulabileceğini sorgulamak ilginç olabilirdi.
Sözgelimi, onda kültüralist göndermelere rastlamamak bu açıdan anlamlı
gözüküyor. Ancak, grafik tasarımın çoğu Üçüncü Dünya ülkesi dışında kültüralist
göndermeler yaptığı bir yer mevcut olmadığından, bu tutumu bağlamında Mendell’e
özgü bir yaklaşımdan söz ediliyor değil. Ama minimalist oluşu ve içerdiği
betiler açısından okunaksız bir grafik tasarımı amaçlaması açısından, onu özgül
bir kimlik sahibi diye nitelemek pekala mümkün.
Örneğin, hazırladığı posterlerin görsel repertuarı, işaret
ettikleri oyunla hiçbir biçimde doğrudan ilişki kurmuyor. Onun posteri, yazıyla
anlatılabilir olanı görsellik aracılığıyla anlatmanın aracı değil. Aksine, alımlayıcısını
yazıları okumak zorunda bırakan, üstelik de bunu epeyce zorlanarak yapmasını
öngören bir tasarım tavrına yaslanıyor. Posterlerinin neye ait olduklarını
kavramak için iyice yakınına gelmek ve yazılarını okumak gerek. Bunun
Basel’deki ünlü okulun yaklaşımını çağrıştırdığını düşünmemek zor. Mendell,
Alman, Fransız veyahut Amerikalı olmayabilir; Basel Hochschule für
Gestaltung’lu olduğuysa rahatça söylenebilir.
* Bu metne eşlik eden görseller Münih’te Pinakothek der
Moderne’de
21 Haziran 2009-3 Eylül 2006 tarihleri arasındaki bir
sergide kamuya sunulmuştur. Burada ilgili kurumun izniyle yayınlanıyorlar.
