Turgut
Cansever: Düşünce Adamı ve Mimar
Uğur Tanyeli - Atilla Yücel
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi - Garanti
Galeri, Nisan 2007, 419 s.
Kitabın yazarları ya da belki daha doğru bir deyişle
editörleri, tanıtım metninde, çalışmanın odağındaki mimar hakkında şöyle
diyorlar: “Turgut Cansever, Cumhuriyet Dönemi Türkiyesi’nin en özgün ve muhalif
duruşlarından birinin sahibi. O hem 1940’lardan başlayarak aktif bir mimarlık
yaşamı sürdürdü, hem de fiziksel çevrenin biçimlenmesi konusunda düşünceler üretti;
en önemlisi, mimarlığı eksen alan bir kültürel eleştiri kariyeri inşa etti.
Kent ölçeğinden tek yapıya uzanan bir çerçevede inşa edilmiş alanı Türkiye’nin
kültürel değişim gerçekleri bağlamında okumaya çalıştı. Onun ülkenin
modernleşme ve kentleşme süreçlerinden Batılılaşma’ya, kitlesel konut
gereksinmesine ve teknolojiye dek üzerinde durmadığı hemen hemen hiçbir
tartışma başlığı yok. Dönüşüm ve mimarlığı, Türk toplumunun kültürel
yapıtaşlarından olan İslami inanç ve düşünce kaynaklarıyla yeniden kavramasıysa
yaşamsal önem taşıyor. Onun yaklaşımı, Güncel Türkiye’nin; mimarlığı ve en
genelde tüm kültürel yaratımı düşünmeye, radikal ve travmatik bir ‘unutuş’
yerine, sakin, dingin ve soğukkanlı bir ‘hatırlama’ üzerinden başlamasını
öneriyor.”
Kitap üç ana bölümden oluşmakta: Birinci bölüm Uğur Tanyeli
tarafından yazılmış “Cansever Kimlikleri” başlıklı bir değerlendirme metni.
Tanyeli burada mimarı, yaşamı boyunca oynadığı farklı toplumsal rolleri
bağlamında anlatıyor. İkinci bölümün ikili bir yapısı var. Sol sayfalarında
metinler, sağ sayfalarında Cansever’in gerçekleşmiş veya tasarım aşamasında
kalmış hemen tüm yapıtlarının görselleri kronolojik bir düzen içinde akıyor.
Metin sayfalarıysa üç paralel akış çerçevesinde düzenlenmiş. Ekseni Tanyeli ve
Yücel’in bir yılı aşkın süre içinde Cansever’le yaptıkları uzun bir konuşma
oluşturuyor. Bu, gerçekleştirilişi sırasında karşılıklı olsa da, kitapta
yazarların sadece soru ve açımlama talebi şeklinde dışavurulan katkıları
çıkartılarak yayımlanmış bir monolog olarak yer alıyor. Amaç, mimarın yaklaşım
ve düşüncelerini minimum müdahaleyle yansıtmak. Söz konusu eksen-konuşmaya bir
tarafta, Tanyeli ve Yücel’in Cansever’in söylediklerine ilişkin yine söyleşi
formatındaki yorumları ve öte tarafta da, Cansever konuşmasında geçen kimi
kişi, ürün ve kavramlar hakkındaki kısa bilgi notları eşlik ediyor. Üçüncü
bölümü Atilla Yücel’in kaleme aldığı, onun çaba ve ürününün duyarlı bir
yaklaşımla irdelendiği “Ferdiyetin Yüceliği” başlıklı bir metinden oluşmakta.
Kitap, biyografi, proje ve uygulamalar dökümü ve bir kaynakçayla
tamamlanıyor.
