Eski ve Yeni Düzen P.H.
Emerson ve Fotoğraf
Nilüfer Toplarken, 1886, platin baskı (© Research
Library, The Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Bataklıktan Eve Dönerken, 1886, platin baskı (© Research
Library, The Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Eski ve Yeni Düzen, 1886, platin baskı (© Research
Library, The Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Kuşçunun Dönüşü, 1886, platin baskı (© Research Library,
The Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Küba asıllı İngiliz fotoğrafçı Peter Henry Emerson
(1856-1936), East Anglia’da nehirler, göller ve bataklıklardan oluşan Norfolk
Broads kırsalında geçirdiği 10 yıl boyunca, yöre halkının modern üretim
teknolojisinin tehdidi altında yok olmaya yüz tutan geleneksel yaşam tarzına
tanıklık ederken, sanayi öncesine ait “otantik” bir dünya canlandırır. İlk
bakışta kartpostal süsü bir pastorallikten ibaretmiş gibi duran o dünyayı çatıp
kuran, insanın doğayla girdiği eylemlilik hali, yani “çalışan insan”dır.
Sözgelimi, kayıktan suyun üzerinde yüzen nilüfere uzanan genç bir kadının konu
edildiği “Nilüfer Toplarken” başlıklı ünlü fotogravürde başka bir kayık daha
gözümüze çarpar; o kayıktaki balıkçıların topladığı nilüferler daha sonra yem
olarak kullanılacaktır.
Emerson’un arkaplanda kalan bu yaklaşımını görebilmek için
fotoğraflarına bütünlüklü bir şekilde bakmak, bunun için de 40 fotoğraftan
oluşan Norfolk Broads’da Yaşam ve Manzara başlıklı ilk albümünün basılmasını
(1887) beklemek gerekecektir. Emerson çiftçiler, balıkçılar ve avcıların hakim
birer figür olarak karşımıza çıktığı fotoğraflarında odak noktasına daima
doğayı yerleştirir. Ancak, hiç de “doğal” olmayan bir doğadır bu. Zira bahsi
geçen “doğada hiçbir şeyin belirgin bir çerçevesi yoktur”. Fotoğraf sanatına
dair teorik bir çalışma olan Naturalistic Photopraphy (1889) adlı kitabında,
doğayı taklit ederken odağı sürekli “kaydırmayı” savunur sanatçı.
Çocukluk yıllarını Küba’nın şeker plantasyonlarında geçiren,
bir süre Amerika’da yaşadıktan sonra ailesiyle birlikte İngiltere’ye taşınan
Emerson, 26 yaşındayken amatör bir uğraş olarak başladığı fotoğraf sanatını
doktorluk mesleğine tercih etmiş ve 1885’ten itibaren on yıl boyunca East
Anglia’nın ücra köşelerinde belgesel nitelikli fotoğraflar çekmiştir. Bu
dönemde dokuz albüm tamamlayan Emerson’un bu denli üretken olmasında, hiç
şüphesiz, o dönemler yeni yeni kullanılmaya başlanan fotogravür tekniğinin
büyük katkısı olmuştur. Sanatçının bugün 19 albümde toplanmış 250’den fazla
fotoğrafı bulunmaktadır.
Bradford’daki Ulusal Fotoğraf, Film & Televizyon
Merkezi’nin J. Paul Getty Museum ile ortaklaşa düzenlediği “Eski ve Yeni Düzen:
P.H. Emerson, 1885-1895” başlıklı güncel sergide, sanatçının ilk ve aynı
zamanda en verimli dönemine ait 150’ye yakın fotoğrafa yer verilirken; panel ve
söyleşinin yanısıra fotogravür tekniğine ilişkin bir dizi atölye çalışması
düzenlenmektedir.
Eve Doğru Kürek Çekerken, 1886, platin baskı (© Research
Library, The Getty Research Institute,
Samanlık Yeri, 1887, fotogravür (© Research Library, The
Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Kadın Öğretmen, 1887, fotogravür (© Research Library, The
Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Dikenli Balık Avcısı, 1887, fotogravür (© Research Library,
The Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Yabani Tavşan Kollayan Kaçak Avcı, 1888, fotogravür (©
Research Library, The Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Çamur Değirmeni, 1888, fotogravür (© Research Library,
The Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Arpa Hasadı, 1890, fotogravür (© Research Library, The
Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Sakin Liman, 1890, fotogravür (© Research Library, The
Getty Research Institute, Los Angeles, California).
Issız Lagün, 1895, fotogravür (© Research Library, The
Getty Research Institute, Los Angeles, California).