Ağa Han Mimarlık Ödülleri Yeniden
Sorgulasak mı?
İslam toplumlarında yaşanan fiziksel değişime olumlu katkılar
sağlayabilecek projelerin üretimini teşvik etmek amacıyla 1977’den bu yana her
üç yılda bir verilen Ağa Han Mimarlık Ödülleri, 4 Eylül’de Petronas
Kuleleri’nde (Kuala Lumpur, Malezya) düzenlenen törenle sahiplerini buldu. Bu yıl
343 aday arasından seçilen 9 projeye toplam 500.000 dolar ödül verildi.
Projeleri yerel katılım, sürdürülebilirlik, malzeme
ekonomisi ve teknoloji kriterleri çerçevesinde değerlendiren yarışma asıl
jürisi şu isimlerden oluşuyor: Homi K. Bhabha (Harvard Üniversitesi İngilizce
Bölümü Anne F. Rothenberg Beşeri Bilimler Profesörü ve Beşeri Bilimler Merkezi
Başkanı), Okwui Enwezor (San Francisco Sanat Enstitüsü Akademik İşler Dekanı),
Homa Farjadi (mimar, Farjadi Architects, Londra; Pennsylvania Üniversitesi
Mimarlık Bölümü), Shirazeh Houshiary (sanatçı, Londra), Sahel Al-Hiyari (mimar,
Sahel Al-Hiyari, Amman), Rashid Khalidi (Columbia Üniversitesi Tarih Bölümü
Edward Said Arap Ülkeleri Araştırmaları Profesörü ve Ortadoğu Enstitüsü Başkanı),
Brigitte Shim (mimar, Shim-Sutcliffe Architects; Toronto Üniversitesi Mimarlık,
Peyzaj ve Tasarım Fakültesi), Han Tümertekin (mimar, Mimarlar Tasarım Danışmanlık
Ltd., İstanbul), Kenneth Yeang (mimar ve kent plancısı, Londra).
Kazanan projeler ise şunlar: Samir Kassir Meydanı (Beyrut,
Lübnan), Şibam Kenti Rehabilitasyon Projesi (Yemen), Merkez Pazar Yeri
(Koudougou, Burkina Faso), Petronas Teknoloji Üniversitesi (Bandar Seri
Iskandar, Malezya), Amiriya Kompleksi Rehabilitasyon Projesi (Rada, Yemen),
Moulmein Konut Gökdeleni (Singapur), Hollanda Kraliyet Elçiliği (Addis Ababa,
Etiyopya), Duvar Şehri Rehabilitasyon Projesi (Nicosia, Kıbrıs), Rudrapur Okul
Projesi (Dinajpur, Bangladeş).
Ödül sistemindeki kriterler büyük oranda yenilenmiş
gözüküyor. Ancak, daha başlangıçtan beri gündemde olan bir tartışma başlığı
bugün de geçerliliğini koruyor: Ağa Han Ödülü kime neden verilir? İslam
ülkelerinde yapılan kaliteli yapılara mı, İslam ülkeleri yurttaşlarının
tasarladığı mimarlık ürünlerine mi, İslami olsun olmasın, tüm Üçüncü Dünya’ya mı?
Örneğin, bir Hollandalı mimarın Hollanda devleti için Etiyopya’da inşa edilmek
üzere projelendirdiği bir elçilik neden ödül almaktadır? Böyle bir
ödüllendirmeden beklenen ne? Kimin çabası dikkate değer bulunup desteklenmek
istenmektedir? Bu desteğe kimin ihtiyacı vardır?..
Samir Kassir Meydanı
Beyrut, Lübnan; 2004
Kent merkezinde iş çevrelerinin yoğun olduğu bir bölgede
mesire yeri işlevi gören meydanda, iki incir ağacının gölgesi altına
yerleştirilmiş, etrafı bentle çevrili bir havuz yer almaktadır.
Mimar:
Vladimir Djurovic Landscape Architecture, Lübnan
İşveren:
Solidere (Lübnan Geliştirme ve Yeniden Yapılandırma
Derneği), Lübnan
Yüzölçümü:
815 m2
İnşaat maliyeti:
322.000 $
İnternet adresi:
www.solidere.com
www.vladimirdjurovic.com
Şibam Kenti Rehabilitasyon
Projesi Yemen, 2005
Çamur-tuğla karışımı yüksek binaların bulunduğu Şibam
kentindeki ekonomik ve toplumsal yaşamı canlandırma amacını taşıyan proje
kapsamında yerel örgütler ve kent sakinleriyle işbirliği içerisinde altyapı ve
temel hizmetlerin sağlanması, kanal ve sulama sisteminin onarımı ve tarımsal
alanların iyileştirilmesi gibi çalışmalar yürütülmüştür.
Mimar:
GTZ Technical Office and GOPHCY
İşveren:
Yemen Kültür Bakanlığı Federal Almanya Ekonomik İşbirliği ve
Kalkınma Bakanlığı Şibam Belediyesi
Yüzölçümü:
81.000 m2
İnşaat maliyeti:
4 milyon $
İnternet adresi:
www.shibam-udp.org
www.gtz.de
Merkez Pazar Yeri Koudougou,
Burkina Faso; 2005
Burkina Faso hükümetinin orta ölçekli kentlerde ticari
altyapıyı geliştirme programı kapsamında yürütülen projede, toprak blokların
yarı açık alanlarla birbirine bağlandığı bir kemeraltı çarşısı öngörülmüştür.
Mimar:
İsviçre Hükümeti Geliştirme ve Dayanışma Dairesi (SDC) /
Laurent Séchaud
İşveren:
Koudougou Belediyesi
Yüzölçümü:
29.000 m2 (inşaat alanı)
27.750 m2 (yapılanmış alan)
İnşaat maliyeti:
2.470.000 $
İnternet adresi:
www.mairie-koudougou.bf
www.sdc.admin.ch
Amiriya Kompleksi
Restorasyon Projesi Rada, Yemen; 2005
16. yüzyılın başında Tahirid hanedanının son hükümdarı Amir
Ibn Abd Al-Wahab tarafından yaptırılan bina, duvarları bezeme ve resimlerle
kaplı dua salonu, medrese ve sultana ait yerleşkelerden oluşmaktadır.
1980’lerde “mail-i inhidam” durumundaki bu kültürel mirasın restorasyonunda
500’den fazla Yemenli duvar ustası, zanaatkar ve sanatçı görev almıştır.
Restoratör:
Selma Al-Radi
Yahya Al-Nasiri
İşveren:
Yemen Hükümeti Tarihi Eserler, Müzeler ve El Yazmaları
Koruma Kurulu (GOAMM)
Yüzölçümü:
2.760 m2 (toplam kullanım alanı) 920 m2 (zemin kat alanı)
İnşaat maliyeti:
2.657.000 $
Petronas Teknoloji
Üniversitesi Bandar Seri Iskandar, Malezya; 2004
Kuala Lumpur’un 300 km kuzeyinde engebeli bir ormanlık arazi içerisine inşa edilen üniversitenin dairesel formu kent planı ve
mimarisiyle uyumlu bir görünüm arzetmektedir. Çelik kolonlarla destekli yarımay
biçimindeki çatılar, üniversite faaliyetleri için tanımlı alanlar yaratırken,
yapay tümsekler binalar ile doğal alanlar arasında ayrıştırıcı bir unsur teşkil
etmektedir.
Mimar:
Foster + Partners, İngiltere GDP Architects Sdn Bhd, Malezya
İşveren:
Petronas Teknoloji Enstitüsü
Yüzölçümü:
85.000 m2 (inşaat alanı)
104.000 m2 (yapılanmış alan)
İnşaat maaliyeti:
174.816.000 $
Moulmein Konut Gökdeleni
Singapur, 2003
Yağmurlu havalarda yağmurun girmesine izin vermeden hava
akışı sağlayan “muson pencere”lerin kullanıldığı 28 katlı binanın kat
planlaması ve cephe düzenlemesi katlar arasında değişkenlik göstermektedir.
Mimar:
WOHA Architects / Wong Mun Summ, Richard Hassell
İşveren:
UOL Development Pte Ltd, Singapur
Yüzölçümü:
2.340 m2 (inşaat alanı)
6.491 m2 (yapılanmış alan)
230 m2 (zemin kat alanı)
İnşaat maliyeti:
9.137.000 $
İnternet adresi:
www.wohadesigns.com
Hollanda Kraliyet Elçiliği
Addis Ababa, Etiyopya; 2005
Addis Ababa’nın güney banliyösünde yer alan elçilik binası,
okaliptüs ağaçlarıyla kaplı doğal alanlar ile yerleşim birimleri arasındaki
mevcut sınıra riayet edilerek tasarlanmıştır. Etiyopya’daki kayadan oyma evleri
andıran mağara biçimli beton binanın dış cephesi toprak rengine boyanmış, çatı
bahçesinde ise Hollanda’daki su peyzajını çağrıştıran sığ havuzlar
kullanılmıştır.
Mimar:
Dick van Gameren
Bjarne Mastenbroek
İşveren:
Hollanda Dışişleri Bakanlığı
Yüzölçümü:
55.000 m2 (inşaat alanı)
3.300 m2 (yapılanmış alan)
İnşaat maliyeti:
7.332.000 $
İnternet adresi:
www.netherlandsembassyethiopia.org
www.dickvangameren.nl
Rudrapur Okul Projesi Dinajpur,
Bangladeş; 2005
Bangladeş’in kuzeybatısındaki Rudrapur köyünde zanaatkar,
öğretmen, öğrenci ve velilerin katılımıyla gerçekleştirilen okul projesinde
killi toprak, hasır ve bambu gibi yerel malzemeler ile gelişmiş yapı
teknolojisiyle takviye edilen yerel inşaat teknikleri kullanılmıştır.
Mimar:
Anna Heringer
Eike Roswag
İşveren:
Dipshikha / METI Köy Kalkındırma Eğitim, Öğretim ve
Araştırma Derneği
Yüzölçümü:
325 m2
İnşaat maliyeti:
22.835 $
İnternet adresi:
www.meti-school.de
Duvar Şehri Rehabilitasyon
Projesi Nicosia, Kıbrıs; 1989-
Etrafı duvarlarla çevrili tarihi kentin kültürel ve mimari
dokusunu korumak, bu sayede özel girişimler ve turizm aracılığıyla ekonomi ve
nüfusunu canlandırmak amacıyla Birleşmiş Milletler’in önerisi doğrultusunda
1979’da başlatılan rehabilitasyon projesi, adadaki Türk ve Yunan sivil
örgütleri arasındaki ilk ortak girişim olması bakımından ayrı bir öneme
sahiptir.
Mimar:
Nicosia Nazım Planı İnisiyatifi
İşveren:
Yunan ve Türk Dernekleri Nicosia Ortak Girişimi
Yüzölçümü:
2.010.000 m2
İnşaat maliyeti:
25.649.000 $
İnternet adresi:
www.nicosia.org.cy
www.undp-unops.org