Şu
jazz dedikleri...
“... is music made by and for people who have chosen to
feel good in spite of conditions. /
... herşeye rağmen kendilerini iyi hissetmeyi seçmiş
insanlar tarafından benzer kişiler için yapılan müziktir.” - JOHNNY GRIFFIN
Genç Koleksiyoncu: CARMEN McRAE (8 Nisan 1920 – 10 Kasım
1994)
New York'un zenci mahallesi Harlem'de, Jamaika asıllı bir
ailenin bebeği olarak dünyaya gözlerini açan Carmen McRae, Brooklyn'de, sürekli
müzik dinlenen bir evde büyüdü. Çocukluğunda, beş yıl boyunca klasik piyano
dersi alan Carmen, ailesinin klasik müzik eğitimi görmesini istemesine karşın,
radyodan duyduğu ileride standartlar olarak adlandırılacak Amerikan
müzikallerindeki şarkılara ve Jazz şarkıcılığına merak sardı. Beste çalışmaları
da yapan ve özellikle Louis Armstrong ile Billie Holiday'e hayran olan genç kızın
16 yaşındayken Holiday için yazdığı "Dream of Life" ünlü şarkıcı
tarafından plağa kaydedilip yayınlanınca, Jazz dünyasında sesini duyurabileceğine
olan inancı artmaya başladı. Yeniyetme çağını geride bırakırken, tıpkı Sarah
Vaughan ve Ella Fitzgerald gibi, Apollo Tiyatrosu’nda düzenlenen amatör şarkı
yarışmasında birinci gelince (1939), piyanist Teddy Wilson ve eşi besteci Irene
Kitchings'in ilgisini çeken Carmen McRae, bu kadının girişimiyle Benny Goodman
ve Benny Carter Orkestraları için prova ve seçmelere katıldı. 1944 yılında,
Benny Carter'ın orkestrasında şarkıcı olarak profesyonel müzik yaşamına atılan
Carmen McRae, daha sonra Count Basie Orkestrası'yla turneye çıktı ve 1946 yılında
Mercer Ellington'ın orkestrasına katıldı. O yıllarda Bebop akımının beşiği,
Harlem'in ünlü Jazz kulübü Minton's Playhouse'da, set aralarında piyanist-şarkıcı
olarak da çalışan McRae, burada tanıştığı Bebop'ın öncülerinden davulcu Kenny
Clarke'la kısa süren bir evlilik yaptı. Bu dönemde Bebop tarzını özümseyen ve
kendisinden iki yaş küçük olmasına karşın hızla şöhret basamaklarını tırmanan
Sarah Vaughan'un da etkisinde kalan şarkıcı, ilk plak kaydını Carmen Clarke adı
altında Mecer Ellington Orkestrası'yla gerçekleştirdi. 1948 yılında, Mercer
Ellington Orkestrası Chicago'da turnedeyken dağılınca, bu kentte kalan ve bir
kulüpte piyano çalıp şarkı söylemeye başlayan Carmen McRae, Chicago'da tam üç
buçuk yıl yaşadı ve müzisyen olarak iş bulamadığı zamanlarda da sekreterlik
yaparak yaşamını sürdürdü. Sanki kurduğu düşler yıkılıyordu; çünkü 30 yaşına
gelmiş, ancak kalbürüstü Jazz müzisyenlerinin taniyıp takdir ettiği bir şarkıcı
olmaktan ileri gidememişti. 1953 yılında, ailesinin ısrarı üzerine New York'a
geri dönen ve Brooklyn'de Jazz akordiyoncusu Mat Mathews'ün dörtlüsünde çalışmaya
başlayan şarkıcı, klarnetçi Tony Scott'la tanıştıktan sonra bir süre de onunla
birlikte çalıştı. 1954 yılında kendi adına ilk plak kayıtlarını gerçekleştiren
McRae, o yıl Down Beat dergisinin geleneksel anketinde "En İyi Yeni Kadın Şarkıcı"
seçildi. Ertesi yıl Decca plak şirketiyle kontrat imzalayan şarkıcı, beş yıl
boyunca birbirinden başarılı albümlere imza attı ve bundan sonraki müzik yaşamını,
kendi grupları eşliğinde, ya da büyük orkestralar önünde solist şarkıcı olarak
sürdürdü. Meslek yaşamının ilk günlerinden beri, tıpkı Billie Holiday gibi,
seslendirdiği şarkıların sözlerinin hakkını veren, içten yorumlarıyla ilgi
toplayan ve repertuarında standartlarla baladlara her zaman önemli yer veren
Carmen McRae, 1955 yılında da, dönemin ünlü müzik dergisi Metronome'un
anketinde "En İyi Jazz Şarkıcısı" seçildi. 1950'lerin ikinci yarısında,
basçı Ike Isaacs'le ikinci evliliğini yapan McRae, yine o dönemde kendine özgü
bir stil geliştirmeyi başardı ve ardı ardına doldurduğu albümlerle, bir
zamanlar etkisi altında kaldığı Bilie Holiday ve Sarah Vaughan gibi, Vokal
Jazz’ın önemli isimleri arasına girdi. Öyle ki, Down Beat dergisinde yazan ve
daha sonraları Rolling Stone dergisini kuracak olan müzik eleştirmeni Ralph
Gleason onu “en iyi balad yorumcusu ve dönemin en büyük Jazz şarkıcısı” olarak
tanımladı. 1960'lı yılların başında Dave Brubeck'le ortak çalışmalar yapan şarkıcı,
1962 yılında Monterey Jazz Festivali'nde, Dave Brubeck ve Louis Armstrong'la
birlikte, ırk ayrımcılığına karşı çıkan "Real Ambassadors" şovunda
sahne aldı. 1964’te ilk Japonya turnesine çıkan McRae, kısa sürede bu ülkede en
sevilen Jazz şarkıcılarından biri oldu. 1967 yılında Los Angeles'a yerleşen
sanatçı, bu kentin Jazz kulüplerinde çalıştı ve yine hamisi Ralph Gleason’ın
öncülüğünde kurulan Monterey Jazz Festivali'nin gedikli isimleri arasına girdi.
California’ya taşınır taşınmaz "Hotel" adlı filmde, birkaç yıl sonra
da ünlü TV dizisi "Roots / Kökler"de rol alan Carmen McRae, 70'li yılların
başında da Hollanda, Danimarka, İngiltere ve İsveç'te konserler verdi. Jazz
müziğinin gerçek bir duraklamaya girdiği o dönemde, John Lennon ve Paul
McCartney, Billy Joel, Stevie Wonder gibi pop müzisyenlerinin bestelerini de
seslendirdi, ama bu çalışmaları pek ilgi görmedi. 80'li yılların başında
Concord plak şirketi için genellikle vasat bazı albümler dolduran şarkıcı, 1983
yılını 1984'e bağlayan yılbaşı gecesi, New York'taki Blue Note gece klübünde,
çocukluğundan beri idolü olan Billie Holiday'in anısına verdiği konserle Jazz
tarihine geçti. Carmen McRae'nin yarım asıra yaklaşan aktif müzik kariyerinin
son beş yılında imza attığı üç çalışma, onun yeni kuşak jazzseverler tarafından
da keşfedilip tanınmasında büyük rol oynadı. Bunlardan ilki, 1 Şubat 1987
gecesi, San Francisco'daki The Great American Music Hall'da, bir keresinde
"tek gerçek Jazz şarkıcısı" diyerek saygısını belirttiği Betty
Carter'la beraber verdiği konserdi. Hiç bir zaman doğruluğuna inandığı
konularda ve özellikle zenci hakları için sözünü esirgemeyen ve bu yüzden de
bazı çevrelerce pek sevilmeyen Carmen McRae, 1988 yılında Thelonious Monk'un
bestelerini mükemmel bir biçimde yorumladığı "Carmen Sings Monk"
albümüyle haklı olarak beklediği Grammy ödülünü kazanamayınca, müzik endüstrisi
ve “sahte Jazz şarkıcıları” hakkında verdiği demeçlerle yankı uyandırdı. Sanatçının
son albüm çalışması, Billie Holiday'den sonra müzik anlayışını en fazla
etkileyen şarkıcı olarak kabul ettiği Sarah Vaughan'un 1990 yılının Nisan ayındaki
ölümünün ardından, kendisi gibi bir piyanist-şarkıcı olan Shirley Horn'un
üçlüsü önünde kaydettiği "Sarah - Dedicated to You" oldu. Sağlığının
gün geçtikçe bozulmasına ve doktorların tüm uyarılarına karşın sigarayı bırakmayı
reddeden Carmen McRae, 1991 Mayıs’ında, New York'taki Blue Note kulübünde son
kez hayranlarının karşısına çıktı. Ciğerlerindeki amfizem yüzünden aktif şarkıcılıktan
uzaklaşmak zorunda kalan ve bir süre sonra akciğer kanserine yakalanan şarkıcı,
1994 Ekim’inde geçirdiği felcin ardından, 10 Kasım 1994'te Beverly Hills'te yaşama
veda etti… Müzik kariyerinin ilk yıllarında sadece müzisyenlerin takdir ettiği
bir şarkıcı olmakla yetinmesine karşın, özellikle balad yorumlarındaki yeteneğiyle
35 yaşından sonra şöhreti yakalayan, ama 60’lı ve 70’li yıllarda, Ella
Fitzgerald ve Sarah Vaughan kadar ilgi toplamayan Carmen McRae, yine de pek çok
kişi için, Billie Holiday'den sonra Vokal Jazz’ın en büyük ismiydi. Bir
keresinde, Ella Fitzgerald'ı "Jazz’ın Kraliçesi" diye duyuran bir
ilanı gördüğünde, Miles Davis'in homurdanarak, "Eğer Ella Jazz’ın
Kraliçesi ise, peki Carmen neyin nesi?" diye tepkisini gösterdiği bilinir…
Ölümünün ardından, farklı plak şirketleri için gerçekleştirdiği eski kayıtları
birer birer CD olarak yayınlanmaya başlanan ve biraz geç de olsa, Vokal Jazz'ın
divaları arasındaki tartışılmaz yerini alan Carmen McRae’nin albümleri arasından
yaptığımız seçimleri, her zamanki gibi, Jazz'a olan ilginize, bütçenize ve
hedeflediğiniz koleksiyonun çapına göre sınıflandırdık. Bunlar arasından belli
bir dönemde ülkemize ithal edilmiş olan CD'leri de birer ay-yıldızla işaretledik.
Her bölümde öncelikli olarak alınması gereken, en başarılı yapıtları ise birer
okla vurguladık.
DERLEME ALBÜMLER
* I’ll Be Seeing You (1955-59) DECCA/GRP GRD-647 (2 CD)
Ú Carmen McRae’s Finest Hour (1955-59) VERVE 543760
Ú Carmen McRae “The Diva Series” (1955-59, 1987) VERVE
065212
Ú Sings Great American Songwriters (1955-59) DECCA/GRP
GRD-631
* The Ultimate Carmen McRae (1964-72) MAINSTREAM MDCD 705
Ú The Art of Carmen McRae (1964, 1967-72)
ATLANTIC-COLLECTABLES 6836 (2 CD)
* The Best of – Blue Note Years (1975-76) BLUE NOTE 33578
Ú Ballad Essentials (1980-87) CONCORD JAZZ CCD-4877
* Fine and Mellow (Concord Years) (1980-87) SNAPPER
SMDCD255 (2 CD)
Ú The Collected Carmen McRae (Novus Years) (1983-90) RCA
68713
ÖZGÜN ALBÜMLER
* Carmen McRae (Bethlehem Recordings) (1954) RHINO 75990
Ú Here to Stay [“By Special Request” (1955) + “Something to
Swing About” (1959)] DECCA/GRP GRD-610
Ú The Complete Ralph Burns Sessions [“Torchy” (1955) + Birds
of a Feather (1958)] LONEHILL JAZZ LHJ 10152
Ú Torchy & Blue Moon (1955 / 1958) MCA MCLD-19392
Ú Carmen McRae & Ray Bryant – Complete Recordings
[“After Glow” (1957) + “Mad About the Man” (1957)] GAMBIT 69204
* Carmen McRae in London (1961) EMBER 819
Ú Sings Lover Man (1961) COLUMBIA-LEGACY CK 65115
* Something Wonderful (1962) COLUMBIA-COLLECTABLES 6802
* Bittersweet (1964) FOCUS-KOCH JAZZ 8593
* The 1964 Orchestra Recordings [“Second to None” (1964) +
“Haven’t We Met?” (1964)] LONEHILL JAZZ LHJ 10256
* Alive (1965) COLUMBIA-LEGACY JK 57887
* [“The Sound of Silence” (1968) + “Portrait of Carmen”
(1968)] ATLANTIC-COLLECTABLES 6835
Ú The Great American Songbook (1972) ATLANTIC JAZZ 2 904
Ú As Time Goes By (1973) CATALYST-JVC 61037
* Two for the Road (w/George Shearing) (1980) CONCORD
JAZZ CCD-4128
* Live at the Bubba’s (1981) WHO IS WHO IN JAZZ
* Live at Montreux (1982) ACROBAT 122
* You’re Looking at Me (1983) CONCORD JAZZ CCD-4235
Ú For Lady Day - Volume 1 (1984) RCA-NOVUS 63163
Ú For Lady Day - Volume 2 (1984) RCA-NOVUS 63190
* Any Old Time (1986) DENON 1216
Ú The Carmen McRae – Betty Carter Duets (1987) VERVE
529579
Ú Carmen Sings Monk (1988) RCA-NOVUS 83086
* Dream of Life (1989) WARNER BROS 46340
Ú Sarah – Dedicated to You (1990) RCA-NOVUS 90546
ÖZGÜN ALBÜMLER
* Carmen McRae (Bethlehem Recordings) (1954) RHINO 75990
Ú Here to Stay [“By Special Request” (1955) + “Something to
Swing About” (1959)] DECCA/GRP GRD-610
Ú The Complete Ralph Burns Sessions [“Torchy” (1955) + Birds
of a Feather (1958)] LONEHILL JAZZ LHJ 10152
Ú Torchy & Blue Moon (1955 / 1958) MCA MCLD-19392
Ú Carmen McRae & Ray Bryant – Complete Recordings
[“After Glow” (1957) + “Mad About the Man” (1957)] GAMBIT 69204
* Carmen McRae in London (1961) EMBER 819
Ú Sings Lover Man (1961) COLUMBIA-LEGACY CK 65115
* Something Wonderful (1962) COLUMBIA-COLLECTABLES 6802
* Bittersweet (1964) FOCUS-KOCH JAZZ 8593
* The 1964 Orchestra Recordings [“Second to None” (1964) +
“Haven’t We Met?” (1964)] LONEHILL JAZZ LHJ 10256
* Alive (1965) COLUMBIA-LEGACY JK 57887
* [“The Sound of Silence” (1968) + “Portrait of Carmen”
(1968)] ATLANTIC-COLLECTABLES 6835
Ú The Great American Songbook (1972) ATLANTIC JAZZ 2 904
Ú As Time Goes By (1973) CATALYST-JVC 61037
* Two for the Road (w/George Shearing) (1980) CONCORD
JAZZ CCD-4128
* Live at the Bubba’s (1981) WHO IS WHO IN JAZZ
* Live at Montreux (1982) ACROBAT 122
* You’re Looking at Me (1983) CONCORD JAZZ CCD-4235
Ú For Lady Day - Volume 1 (1984) RCA-NOVUS 63163
Ú For Lady Day - Volume 2 (1984) RCA-NOVUS 63190
* Any Old Time (1986) DENON 1216
Ú The Carmen McRae – Betty Carter Duets (1987) VERVE
529579
Ú Carmen Sings Monk (1988) RCA-NOVUS 83086
* Dream of Life (1989) WARNER BROS 46340
Ú Sarah – Dedicated to You (1990) RCA-NOVUS 90546