Rafael
karşıtları
Orta Çağ sanatının basitlik ve manevi saflığından
etkilenen Rafael’e karşı çıkan ressamlar, on dokuzuncu yüzyılda İngiliz resim
sanatının en güzel örneklerini yarattılar.
Rafael Karşıtları Kardeşlik
Birliği 1848 Londra’sında, Viktorya devri İngiliz sanatının, hayal gücünden
yoksun olduğunu ileri süren ve bu yüzden dehşet içinde olan küçük bir genç
ressam grubu tarafından kurulmuştu. Sanatta basitlikten yana ve doğaya dönük
bir yaklaşımı benimsemiş olan grup, Rafael (1483-1520) öncesi yaşamış
ressamların eserlerinden etkilenmiş ve onlara olan saygılarından dolayı
(Pre-Raphaelist) bu adı tercih etmişlerdi. Aynı zamanda, resimlerin doğa içinde
yapılmasını ve doğaya sadık kalarak resmedilmesi fikrini savunan ressam ve
eleştirmen John Ruskin’in (1819-1900) yazılarından da etkilenmişlerdir.
Grup içinde dikkati çeken
ressamlar, Dante Gabriel Rossetti (1828-82), William Holman Hunt (1827-1910) ve
John Everett Millais’dir (1829-96). Bu ressamlar Kraliyet Sanat Akademisinde
okurken tanışmışlardı. Kraliyet Akademisinin Rönesans devri ressamlarını,
özellikle de Rafael’i hiç eleştirmeden neredeyse tapınma seviyesinde göklere
çıkarmasını kabullenememişler ve kendi sanat gruplarını kurmaya karar
vermişlerdi. Bu birliktelik sadece grup üyelerinin bileceği, gizli bir
kardeşlik örgütü olacaktı; bundan dolayı resimlerine sır dolu bir şekilde PRB
(“Pre-Raphaelite Brotherhood” grubun İngilizce karşılığının baş harfleri)
imzası atmışlardır.
Amaç ve idealler
Bu grubun ressamları,
kendilerini sanattaki gerçeği ortaya koyacak öncüler olarak görüyorlardı. Orta
Çağ resimlerindeki manevi saflığın çok daha iyi taklitlerini ve izleyiciyi
yüceltecek soylu, ciddi nesnelerin portresini yapmak için çabalıyorlardı.
Temaları genellikle dini, romantik edebiyat ve Orta Çağ efsanelerinden
oluşuyor; eserlerinde hikaye veya ahlaki değerlere öncelik veriyorlardı.
Eserlerine genellikle manevi veya sembolik anlamı olan objeler
yerleştiriyorlardı.
Aynı zamanda, doğaya tam bir
sadakat ile resim yapmaya ant içmişlerdi. Ruskin’in tavsiyelerine uyan üye
ressamlar, manzara resimlerini yerinde, anında ve dış mekanlarda çiziyorlardı.
O zamanın Kraliyet Akademisindeki doğa üzerine geniş ve genel anlayışa karşın,
resimdeki her bir öğe çok detaylı ve keskin bir şekilde çizilmiştir.
Rafael karşıtları sanatlarını
uygularken kesinlikle acı çekmişlerdi. Her bir yaprağı ve çiçeği tüm
karışıklığıyla ortaya çıkarmak çok çaba isteyen ve zaman alan bir resim yapma
yöntemiydi; bazen birkaç santimetrekare alanı bitirebilmek bile bir günü
alabilirdi.
Eserlerindeki figürler
idealleştirilmemiştir. Özellikle ressamların arkadaşları bu tablolarda modellik
yapmışlardı. Genel olarak çok güzel kadınlar Rafael karşıtı ressamlara modellik
yapmıştır. Pozlar genellikle romantik veya trajik kadın kahramanlar olarak resimlenmiştir.
Resimlerdeki güzel kadınların soluk renkli cildi, somurtan kırmızı dudakları,
güzel saçları vardır ve yüzünde duygulu bir ifade taşırlar.
Titizlikle çalışılmış
resimler
Rafael karşıtı ressamların
tablolarında ki başlıca özellikler; kor gibi parlayan, mücevher benzeri
renkler, zengin süsleme ve ince detaylar olarak sayılabilir. Orta Çağ’ın
ışıklandırılmış el yazmalarındaki kesin kontür ve göz alıcı renklerden ve eski
İtalyan fresk resimlerinden esinlenen ressamlar, tablolarında en az seviyede
gölge ama çok ışıklı ortam kullanmışlardır.
Bu parlaklığı ve güneş ışığı
efektini yakalamak için ressamlar on dördüncü yüzyıldaki İtalyan fresk
tekniğini (doğrudan sulu bir şekilde alçı sıva üstüne yapılan resimler) taklit
etmiştir. Bu resimlerde parlak ve canlı renkler kullanmışlardır; kontrast
teşkil eden yeşiller, pembeler ve kırmızılar, yumuşak samur fırçalar ile ince,
düzgün, ıslak yüzeylere beyaz yağlı boyayla saydam tabakalar halinde
uygulanmıştır. Bu teknik dikkatli uygulandığında, beyaz boya tüm parlaklığını
dışarıya verir ve renklere olağandışı berrak bir göz alıcılık kazandırır.
Rafael karşıtları genellikle
yağlı boya ile çalışmışlardır; Rossetti, küçük ölçek bir seri sulu boya
çalışması yapmış ve daha çok edebi, tarihi, ve İncil’e yönelik konuları
betimlemiştir; örneğin, “The Annunciation” (bkz., sayfa 1241) isimli resimde
olduğu gibi. O zaman için, geleneklere aykırı şekilde sulu boya ve guaş
tekniklerini geliştirmiş ve noktalardan oluşan katmanlarla keskin, opak renkler
kullanarak fresk veya tempera tekniği benzeri sonuçlar elde etmişlerdir. Bu
teknik, zengin süslemeler ve çok dikkatli betimlenmiş botanik detayların
verilmesi için ideal bir ortam yaratmıştır.
RAFAEL KARŞITI BİR TABLO
John Everett Millais’in
“Çiftlikte Mariana” (1851) adlı tablosu parlak, mücevheri andırır renkleri ve
detaylarıyla, tipik bir Rafael karşıtı tablodur. Tabloda, Alfred Tennyson’un
bir şiiri olan Mariana resimlenmiştir, ki bu da Shakespeare’nin oyunu “Measure
for Measure” dan alınmadır. Mariana, Angelo ile nişanlıdır, fakat Mariana’nın
çeyizi denizde kaybolduktan sonra, Angelo onu terkeder.
“Annunciation” isimli vitray
Mariana’nın kederini daha da dokunaklı hale getiriyor.
Sonbahar yaprakları belki de
Mariana’nın solan aşkını ve yalnız yaşanacak günleri sembolize ediyor.
Koyu, donuk renkler Orta Çağ
el yazmalarındaki dekorasyonu andırıyor.
Grubun kökeni
Rafael karşıtlarının ilk
tabloları Rossetti’nin “Bakire Meryem’in Kızlık Çağı” ve Millais’in
“Isabella”sı 1849’da sergilendi ve iyi kritikler aldı. Ancak, gizli grubun baş
harfleri olan PRB’nin anlamı dışarıya sızınca eleştirmenler gruba sırt çevirdi.
Muhafazakar sanat kuruluşu, Kardeşler Birliğinin gizli doğasından kuşku duydu
ve “ilahi” Rafael hakkında yapılan eleştirilere ve yerleşik değer ve geleneklerin
sorgulanmasına büyük kızgınlık gösterdi. Millais’in “Hazreti İsa Ebeveynlerinin
Evinde” adlı tablosunda “Kutsal Aile”nin, basit bir marangoz dükkanında sıradan
insanlar olarak resmedilmesi, içlerinde yazar Charles Dickens’ın da olduğu
birçok kişi tarafından vahşice saldırıya uğradı.
Ruskin ise grubun savunucusu
olarak ortaya çıktı ve grup üyelerine doğayı kopya etmelerini ve “Dürer
zamanından bu yana en içten ve amaçları açısından en fazla bütünlük taşıyan”
imgeleri resmetmeleri konusunda ısrar etti. Ruskin’in desteği Kardeşler Birliği
için büyük dayanak oluşturdu.
İroniktir ki, grup tam da
başarıya ulaştığı sırada, üyeler kendi bireysel sanat anlayışlarına yöneldiler.
Millais, başlangıçtaki idealizmini bir yana bıraktı; zengin ve başarılı bir
sosyete ressamı oldu. 1853’te Kraliyet Akademisine üye olarak seçildi ve
1896’da da başkanı oldu. Asi sanat öğrencisi, kuruluşun bir parçası olmuştu.
Rossetti, modeli ve esin
perisi Lizzie Siddal’la yaşadığı fırtınalı aşkın da etkisiyle, Rafael karşıtı
hareketin kendine has daha romantik şeklini geliştirdi. 1860’da evlendiler,
fakat iki sene sonra Lizzie intihar etti. Rosetti onun ölümünden sonra bir daha
kendini toparlayamadı, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı yüzünden 1882’de öldü.
Ancak, Rossetti, bu kötü günlerinde, resmini geliştirdi ve Lizzie’nin anısına
yaptığı “Beata Beatrix” gibi tablolarda olduğu gibi, güzel kadınların alegorik
imgelerini resimledi.
Ahlaki amaç
PRB prensiplerine sadece Hunt
sadık kaldı. Akımın içinde, derin, dini inançlarından dolayı “Yüce Papaz” takma
adı verilen Hunt 1854’ten itibaren kutsal mekanları ziyaret etti ve İncil
sahnelerini en doğru detaylarla yapmayı amaçladı.
Dini ağırbaşlılığı, “Uşak
Shepherd” ( bkz. sayfa 1239) tablosunda açıkça görülür. Bu tablo, pastoral bir
manzara içinde basit bir aşk hikayesi gibi görünebilir; ancak çok kuvvetli
ahlaki bir mesaj içermektedir. Çoban çocuk ve kız güneşte yanmış durumdalar:
Flört etmekten veya içki içmekten; koyunlar ise yollarını şaşırıp mısır
tarlasına girmek üzereler. Bir bakıma, görevi ihmal etmeye karşı bir ihtarda
bulunma; daha derin bir anlamda Hunt, kiliseyi kendi “sürü”sünü ihmal etmekle
suçluyor.
Kardeşler Birliği, çok kısa
sürmüş bir örgüt olmasına rağmen, İngiliz sanatı üzerindeki etkisi yirminci
yüzyılın başına dek sürmüştür. Ayrıca, Orta Çağ’ın basitliği ve dürüst
zanaatkarlığı “Arts and Crafts” (Sanat ve Zanaat) akımını da etkilemiştir.
“Arts and Crafts” grubu, yüz yılın başında, endüstri çağında, el yapımı
objelerin yaratılması ve satışı konusunu araştırmalara imza atmıştır.
Nazik fırça darbeleri ve
ince, güzel süslemeleriyle, “The Annunciation” (1861), Daniel Gabriel
Rossetti’nin nadiren yaptığı guaş çalışmalara güzel bir örnektir.