BoyutPedia

Jazz tarihinin en önemli isimlerinden Michael Brecker’ı kaybettik...

Michael Brecker, jazz tarihinin en ilham verici saksofoncularından birisinin olmasının yanı sıra, müzik kariyeri boyunca gerçekleştirdiği yenilikler ve yaptığı atılımlarla, 21. yüzyıl müzik tarihinde önemli bir yer edindi. Birkaç yıl önce, bir kan hastalığı olan MDS ile lösemiye yakalanan Brecker; başta sevenleri olmak üzere, bütün jazz camiasını büyük üzüntüye boğmuştu. Yapılan yoğun tedaviler ve ilik naklinin ardından iyileşme sürecine giren müzisyen, en son Carnegie Hall’da Herbie Hancock’un 40. sanat yılını kutladığı konserinde sahne almıştı. Sevenlerini ve müzisyenleri umutlandıran bu konserden çok kısa bir süre sonra Michael Brecker, geçtiğimiz Ocak’ta aramızdan ayrıldı. 57 yaşında olan sanatçı, 30 yılı aşkın müzik kariyerine on bir Grammy ve onlarca başka ödül sığdırmıştı.

Brecker, geçtiğimiz otuz yıla damgasını vurmuş önemli bir sanatçı. Hem besteciliği, hem de yorumculuğu ile birçok müzisyene ilham kaynağı oldu. Özellikle emprovizasyonları, ders olarak okutulmakta, akademik camialar tarafından analiz edilmektedir. Müzik yaşamı içerisinde, jazz müzisyenlerinin yanı sıra, John Lennon, Frank Zappa, Paul Simon, Dire Straits, Frank Sinatra, Bruce Springsteen gibi pop ve rock sanatçılarıyla birlikte çalan Brecker, canlı performanslardaki başarısıyla birlikte, bir stüdyo müzisyeni olarak da aranan bir sanatçıydı.

Bu yazımızda, Michael Brecker’ın yaşam öyküsünü sizlerle paylaşacak, eserlerini ve projelerini anlatacağız.

Michael Brecker, Amerika Birleşik Devletleri’nin Pennsylvania Eyaleti’nin, Philadelphia şehrinde 1949 yılında dünyaya gelmiş. Babasının amatör bir jazz piyanisti olmasından ötürü, genç yaşta müzikle tanışmış. Baba Brecker’ın aynı zamanda çok geniş bir albüm koleksiyonu varmış. Abisi Randy’nin saksofon, ablası Emily’nin ise piyano çalmasıyla birlikte, klarinet çalmaya başlamış Michael. Ailecek Miles Davis, Thelonious Monk, Duke Ellington gibi jazz devlerinin konserlerine giderlermiş. Klarinetle birlikte alto saksofon da çalan Brecker, lise yıllarında özellikle John Coltrane’den etkilenerek tenor saksofon çalmaya başlamış.

Küçük yaşlarda müzikle tanışan Michael Brecker, lisenin ardından Indiana Üniversitesi’nde okumaya başlamış. Ancak, bir yıl sonra, 1969 yılında New York’a taşınan Brecker, New York’taki dinamik müzik dünyasının içerisinde yer almaya başlamış. Bu yıllarda, New York’ta başta jazz müzisyenleri olmak üzere, birçok sanatçının yaşadıkları yer, düşük kira ödedikleri, aynı zamanda geniş alana sahip olan, eski atölyelerdi. Loft adı verilen, şehir dışında olan bu atölyeler, müzisyenlerin toplandığı, müzik yaptıkları, hatta kayıt yaptıkları stüdyolar ve evler haline gelmişti. Loftlar ve müzisyenlerin orada gerçekleştirdikleri müzikal toplantılar, birçok müzisyenin ufkunu açmış.

Michael Brecker, New York’a gelişinden kısa bir süre sonra Dave Liebman, Dave Holland ve Chick Corea ile tanışmış. Birkaç sene, şehir içinde bir apartmanda yaşayan Brecker, daha sonra loftların bulunduğu bölgeye taşınarak Dave Liebman’a komşu olmuş. Özellikle Liebman’ın evinin ve çevresinin geniş olmasından ötürü, genellikle toplantıları burada gerçekleştiren müzisyenler, ilk yıllarda çok iyi vakit geçirmiş.

Dave Liebman ile Richard Bierach’ın öncülüğünde, loftlarda konserler düzenlemeye başladılar. Müzik camiasının dışında olanlar da bu konserleri izleyebiliyor, konserlerin ardından da müzisyenlerle tanışma fırsatı buluyorlardı. Ancak, sonrasında müzisyenler kendi projeleriyle daha çok meşgul olduklarından ötürü, bu amatör ruh ortadan kaybolmuş. Özellikle loftların, müzik camiası dışında da son derece popüler olmasından ötürü, zamanla fiyatlar da yükselmiş, müzisyenler de şehir merkezine doğru yönelmişler.

1970 yılında Dreams adlı topluluğu kuran Brecker, 1973’te ise abisi Randy Brecker ile Brecker Brothers adlı topluluğu kurdu. Dreams topluluğu, çok uzun süreli olmasa da, dönemin ilginç topluluklarından biriydi. Jazz müziği içerisinde büyüyen, aynı zamanda rock müziğini de bir düşman olarak görmeyen müzisyenler arasında Randy Brecker, Barry Rogers, Billy Cobham, Jeff Kent ve Doug Lubahn bulunuyordu. Miles Davis de, topluluğun performanslarını düzenli olarak izliyordu. Brecker Brothers ise, funk ve elektronik müzik konusunda çok başarılıydı, kendi döneminin öncü topluluklarından biriydi. 

Michael Brecker, jazz dünyasının içerisinde sadece müzisyen olarak değil, işletmeci olarak da bulundu. 1977 yılında, Randy Brecker ile birlikte Seventh Avenue South adında kurdukları jazz kulübünü, yedi yıl boyunca işlettiler. Seventh Avenue South’ta, sadece mainstream jazz değil, yenilikler getirmeye çalışan genç müzisyenlere de, elektronik müzik yapan topluluklara da şans tanıdılar. Hatta Jaco Pastorius’un Word of Mouth adlı topluluğu da ilk konserini bu kulüpte verdi.

Bir yandan, kardeşiyle birlikte çalışırken, bir yandan da James Taylor, Paul Simon, Steely Dan, Donald Fagen ve Joni Mitchell gibi pop ve rock müzisyenleriyle birlikte çalan Brecker, söz konusu dönem içerisinde hep arayışlar içerisinde bulundu.

Seventh Avenue South’ta zaman zaman Michael Brecker, vibrafonda Mike Manieri, kontrbasta Eddie Gomez ve davulda Steve Gadd ile birlikte çalıyorlardı. Bu birliktelik, sonraki yıllarda oluşan Steps Ahead topluluğunun temellerini attı. 1979 yılında kurulan topluluk, 80’li yıllarda yedi albüm kaydetti, birçok ülkede konserler verdi.

Michael Brecker, 1970’li yıllardan itibaren, Dreams, Brecker Brothers ve Steps Ahead topluluklarının yanı sıra, birçok jazz ve pop deviyle birlikte çaldı. Chet Baker, George Benson, Dave Brubeck, Don Cherry, Chick Corea, Herbie Hancock, Freddie Hubbard, Quincy Jones, Charles Mingus, Joni Mitchell, Jaco Pastorius, Frank Sinatra, Bruce Springsteen, Steely Dan, Tony Williams, Frank Zappa’nın projelerinde çalan Michael Brecker, liderliğini yaptığı ilk albümü ise 1987 yılında kaydetti.

1990’lı yıllar, Michael Brecker’ın özelikle müzikte olgunluğunu kanıtladığı dönem oldu. Solo çalışmalarına ağırlık veren Michael, sayısız ödüle aday gösterildi, içerisinde Grammy de dahil olmak üzere, birçok ödül de aldı. 1990’lardan itibaren Brecker’ın klasik jazz formatını takip ettiği görüldü, pop, fusion ve rock’tan biraz uzaklaştı. Özellikle kendi solo albümlerinde ve muhtelif topluluklarla gerçekleştirdiği projelerde yapısal olarak daha güçlü, daha sağlam bir tarz gözlemlemek mümkün.

Micahel Brecker’ın solo albümü, Michael Brecker, Down Beat ve Jazziz dergilerinde “Yılın Albümü” seçildi. İlk solo albümüyle böyle bir başarı yakalayan müzisyen, solo albümlerine devam etti. Don’t Try This At Home, Brecker’a ilk Grammy ödülünü kazandırdı. 1990’lı yıllarda, yeni ritim arayışları gerçekleştiren Brecker, Now You See It…Now You Don’t albümünü kaydetti. Brecker, Simon & Garfunkel’den Paul Simon ile birlikte, bir buçuk yıl boyunca turneye çıktı. 1992 yılında ise, Randy ile tekrar bir araya gelen müzisyen, Return of the Brecker Brothers albümünü kaydetti. 1994 yılında kaydettiği Out of the Loop ve 1997 yılında kaydettiği Tales From the Hudson albümleri, Brecker’a yine Grammy kazandırdı. Aynı zamanda, 1997 yılında JazzLife ve Swing Journal dergilerinden “Yılın En İyi Solisti” ve “Yılın Jazz İnsanı” ödülünü kazandı.

1998 yılında kaydettiği Two Blocks From the Edge ve 1999 yılında kaydettiği Time Is of the Essence albümlerinden sonra, Nearness of You ve Don’t Try This At Home albümlerini yayınladı. Brecker’ın Nearness of You albümünün prodüktörü de kendisinin yakın arkadaşı olan gitar virtüözü Pat Metheny’di. 2002 yılında, Nearness of You, Swing Journal dergisinde “Yılın Kaydı” ve Michael Brecker “Yılın Müzisyeni” seçildi.

Brecker, 1987 yılından itibaren kaydetmiş olduğu solo albümlerinde çok iyi müzisyenlerle birlikte çalıştı. Özellikle Time is of Essence ve Nearnes of You albümlerinde, çok başarılı performanslar sergiledi.

1999 yılının en iyi jazz albümlerinden biri olan Time is of Essence’ta, Brecker’a davulda Elvin Jones, Jeff “Tain” Watts ve Bill Stewart, gitarda Pat Metheny ve Hammond B-3’te Larry Goldings eşlik etti. Jones, Watts ve Stewart’ın ritim anlayışlarında ve hissiyatlarındaki farklılık, Brecker’a tarzını vurgulayabilmesi için önemli bir fırsat tanımış, Goldings’in güçlü tınılar ve karakterli çalışı da müziğe genel bir kuvvet kazandırmış.

Time is of the Essence’tan özellikle bahsetmemizin sebebi, bu albümün, Michael Brecker için çok önemli olamsı. Brecker, albümdeki müzisyenlerle ve kayıt süreciyle ilgili şunları anlatmış: “Albümde, üç çok farklı ritim hissi olan üç dev davulcuyla çalıştık. Elvin Jones, şu anda yaşayan en büyük davulculardan biri, bir efsane. Dünya üzerinde Elvin’den etkilenmemiş hiçbir davulcu olduğunu düşünmüyorum. Onunla çalmak, benim albümümde onun olması benim için çok büyük bir rüyanın gerçeğe dönüşmesiydi.

Eskiden John Coltrane Dörtlüsü’nde Elvin’i dinlerdim, bu topluluk benim için son derece ilham vericiydi ve müziği bir hayat biçimi olarak seçmemdeki en büyük etkilelerden biriydi. Elvin benim için yıllar boyunca büyük bir idol olmuştu; bu süre içerisinde onunla çalma fırsatını az da olsa yakalamıştım. Onunla birlikte çok iyi vakit geçirdik.

Jeff “Tain” Watts ise, yine yaşayan en büyük jazz davulcularından biri. Elvin gibi oda, büyük davulcular içerisinde kendi lisanını oluşturmuş durumda. Çok iyi bir swing hissiyatı bulunuyo ve enstrümanında çok farklı bir ifadesi var. Tain’le son iki, üç yıl boyunca birlikte çalma fırsatını çokça buldum, aramızda çok iyi bir kimya oluştu.

Bill Stewart’la çalışmayı da çok uzun zamandır bekliyordum. Larry Goldings’in de kayıtta bulunması çok iyi oldu bir bakımdan, çünkü Larry ile Bill’in arasındaki iletişimin de çok iyi olduğunu biliyorum. Bill’in üslubundan çok etkilendim. Bill, çok orijinal bir davulcu, hiç bir zaman neyle birlikte size geleceğini bilemiyorsunuz. Enstrümanının çok ciddi bir öğrencisi ve uzun zamandır var olan en orijinal davulculardan biri.”

Albümün yapımcısı olan Pat Metheny, ayrıca bir şarkıda eşlik ediyor Brecker’a.

Nearness of You’da ise, Brecker’a eski dostları eşlik ediyor. Pat Metheny, Herbie Hancock, Charlie Haden, Jack DeJohnette ve James Taylor’un performansları ve uyumlarıyla birlikte, adeta kariyerinin doruk noktasına çıkıyor Brecker. Genel olarak mainstream bir tarzları olmasına rağmen, parçalarda hiç beklenmedik çıkışlar gerçekleştirebiliyorlar.

Brecker’ın hastalanmadan önce kaydettiği en son albüm, Directions in Music’ti. Toronto’daki Massey Hall’den canlı olarak kaydedilen albümde Brecker’a, Herbie Hancock ve Roy Hargrove eşlik ediyor. Brecker’ın ülkemize en son gelişi de bu turne kapsamında olmuştu. İstanbul Jazz Festivali’nde, Miles Davis ve John Coltrane’e ve onların müziğine atıfta bulundukları bu konserde de Brecker, harika bir performans göstermişti.

Michael Brecker, jazz dünyasına hem müzisyenliğiyle, hem de besteciliğiyle damgasını vurmuş sanatçılardan biri. John Coltrane’in etkisiyle müziğe başlayan Brecker, zamanla kendi karakterini ve tonunu oluşturdu. Aynı zamanda, Brecker’ın tekniği de çok gelişmişti; müzikteki başarısının bir kısmı da üstün tekniğine de bağlanmaktadır. Ancak, tekniğini anlamlı bir şekilde kullanabilen Brecker, hem türler arası geçişler konusunda, hem de klasik jazz anlayışına getirdiği yenilikler konusunda büyük önem taşımaktadır. Müziğinin eklektik öğeleri de göze çarpmakta; etnik hatta rock öğeleri bile gözlenebilmektedir.

Peki Brecker, kendi müziğinin gelişimini nasıl tanımlıyor. Bir de onun ağzından dinleyelim:

“Köklerim aslında jazz ve R&B’nin bir araya gelmesiyle oluştu. Philadelphia’da büyürken Miles, Trane, Clifford Brown, Cannonball Adderley, George Coleman ile birlikte R&B ve rock da dinlerdim.Aslında hepsini çok sevdim, ve bu görüşüm benim birçok farklı yöne doğru kayabilmeme olanak tanıdı. Hiç bir zaman gerçek bir planım yoktu. Dreams’teki nefeslilerin oluşumuyla herşey başladı. Bu da bir zincirleme reaksiyon gibi gelişti, benim müzik anlayışım oluştu.”

Scenes From My Life’ta Brecker’la birlikte çalan basçı/vokalist/perküsyonist Richard Bona, Michael Brecker’ın kendi ülkesinde bir büyücü olarak bile adlandırılabileceğini belirtiyor. “Konda Djanea adındaki bu eser, 6/8’lik, Kameron’un batısında bulunan Qualla insanlarının şarkısı. Bunu çalabilmenin doğru bir yolu vardır. Her istediğiniz gibi çalamazsınız, doğrudan kalbinizde hissetmeniz gerekmektedir. Stüdyoya girmeden önce Michael’a kayıt göndermedim, çünkü onun önceden alışmasını istemedim. Kendi müziğini getirmesini istemiştim. Bu eseri çalabileceğini biliyordum ve herşey duyduğum gibi oldu! Michael bu müziği yıllardır dinliyor, öğrenebiliyor ve anlayabiliyor. Bu çok önemli.”

Eski dost Pat Metheny ise, “Michael Brecker’ın bir solosunu takip etmek, daha önce hiç yaşamadığım bir deneyim. Ancak çok az müzisyen bunu başarabilir. Çünkü o çok derin! Çalması bittikten sonra, her seferinde dinleyicileri coşkuyla ayakta alkışlar. Michael, onların ruhuna hitap ediyor, bu da onu müzikte bir dev haline getirdi.”

Yine bir eski dost John Patitucci de Brecker’ın mistik duruşunu şu şekilde açıklamış: “Brecker’ın soundu her zaman çok derin ve sıcaktı; belki şimdi daha önce olduğundan daha karanlık. Eminim ki, kendisiyle çalışan bütün besteciler, onun melodiyi duygusal olarak hissetmesini ve güçlü ve kırılkan bir şekilde yansıtmasını hayranlıkla karşılayacaktır. Michael’ın müziğinde, kişilik ve duygu var aynı zamanda. O, kendini eleştirmeyi bilen, harika bir kişi. Ancak son derece ulaşılabilir bir müzisyen.”

Enstrümanıyla olan ilişki ise, Brecker için teknik bir ilişki değil. Süregelen bir öğrenme süreci içerisinde olduğunu belirten müzisyen, müzikle ve enstrümanıyla olan ilişkisi hakkında şöyle demiş:

“Müziğin veya enstrümanımın teknik detayları içerisinde boğulmuyorum. Benim için çalışmak, en azından saksofonda, teknik detayları çalışmak olmuyor. Genellikle, üzerine gitmem gereken farklı detaylar oluyor. Notalar ve akorlar arasındaki değişik sonsuz ilişkileri incelemek oluyor. Bilmediğim o kadar çok şey var ki. Yeni bilgiler edindikçe, yeni şeyler öğrendikçe, öğrenecek daha çok şeyin var olduğunu anlıyorum. Her zaman yeni interval ilişkileri üzerinde çalışıyorum, zihnimi ve kulaklarımı eğitmeye çalışıyorum. Öğrenecek daha çok şey var.”

Brecker, öğrenecek çok şeyi olduğunu düşünürken, çok erken yaşta ayrıldı aramızdan. Ancak ardında, kendisini seven yüzlerce dinleyici, müzisyen ve binlerce kayıt bırakarak. Biz de, kendisini saygıyla anıyoruz.