BoyutPedia

Haymatloz “Özgürlüğe Giden Yol”

Bruno Taut, 1933.

Margarete Schütte-Lihotzky, 1935.

Bilindiği üzere, 1933 yılında Nazilerin Almanya’da iktidar olmasıyla çalışma olanaklarını kaybeden ve ülkelerini terk etmek zorunda kalan bilim insanlarından bir kısmı Türkiye’ye taşınmış; bu dönemde kamusal alanı düzenlemekle meşgul yeni ulus devletin, modern eğitim ülküsü adına üniversitede yaptığı reformlara önemli katkılarda bulunmuştur.

1933’te Almanya ve Avusturya’dan Türkiye’ye gelen bu bilim insanları, Verein Aktives Museum tarafından hazırlanan “Haymatloz / Özgürlüğe Giden Yol - 1933’te Türkiye’ye Gelen Alman Bilim İnsanları” başlıklı fotoğraf sergisi vesilesiyle gündeme geliyor. Küratör Murat Katoğlu, serginin amacının; “dramatik ve entelektüel bir buluşma” olarak nitelediği bu olayı, Türkiye ile Avrupa arasındaki ilişkilere yapıcı bir örnek olarak tekrar hatırlatmak olduğunu ifade ediyor. Gerçekten de o dönemde kimileri Musevi, kimileri politik açıdan sakıncalı oldukları için yurtları Almanya’da barınamaz hale gelmiş, vatansız, yani “Heimatlos” konumuna düşmüş birçok bilim insanı, tasarımcı ve sanatçı Türkiye’de geçici de olsa yeni bir vatan bulmuştu. 2. Dünya Savaşı sonrasına dek süren bu “zorunlu akademik flört” 1950’lerde son vatansızın da ülkeden ayrılışıyla bitmiştir. Konu Türkiye için araştırılmaya değer olmayı hala sürdürüyor. Yapılan çalışmalarda Türkiye’nin davet sahibi ülke olarak dışa dönük kimliği sık sık öne çıkarılmışsa da, konukların hiçbirinin buraya sürekli yerleşmeyip ya anavatanlarına geri dönerek, ya da ABD’ye göçerek ülkeden ayrılması gerçeği üzerinde neredeyse hiç durulmamıştır. Dolayısıyla, o yıllardaki Türk-Alman akademik konukluk mekanizmasının kapsamlı ve eleştirel bir historiyografik okuması hala yapılmayı bekliyor. Bu sergiyse, yine böyle bir yönelim göstermeyerek, o dönemin “açıklığı ve özgürlükçülüğü” idealize edilmiş tarihine yönelik bir güzelleme olma eğilimini sürdürüyor.  

Türk Alman İşadamları Kültür Vakfı, Goethe Institut İstanbul ve Orient Institut İstanbul sponsorluğunda Milli Reasürans Sanat Galerisi’nde gerçekleştirilen sergi 5-30 Haziran tarihleri arasında izlenebilir.

Clemens Holzmeister, 1971.

Ernst ve Hanna Reuter.

Paul Hindemith, 1936.

Rudolf Belling atölyesinde.

Georg Tabori, 1992.