ADIYAMAN-NEMRUT
Adıyaman,
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin batısında yer alan, tarih sahnesindeki yeri ilk
insanlara dek uzanan, pek çok değişik medeniyete merkezlik etmiş bir kültür ve
turizm kenti.
Adıyaman’a otobüsle
ulaşabilirsiniz. İstanbul-Adıyaman 1208 km, Ankara-Adıyaman 755 km. Demiryolu ulaşımı Gölbaşı ilçesinden yapılmakta. Malatya-Fevzi Paşa demiryolu
Adıyaman’dan geçiyor. Adıyaman Havalimanı’ndan tarifeli uçak seferleri
yapılıyor.
Dünyanın en eski
yerleşim yerlerinden biri olan Adıyaman toprakları üzerinde, insanlık tarihinin
bütün evrelerine dair bulgular ele geçirilmiş. Bölge, dünyanın 8. harikası
olarak anılan Nemrut Dağı eserleri, Kommagene uygarlığının kalıntılarına ev
sahipliği yapıyor. Adıyaman’da mutlaka yapmanız gereken şeylerden biri
Nemrut’ta gündoğumunu izlemek. Ayrıca vakit bulabilirseniz Adıyaman’ın tarihi
çarşılarını gezmenizi öneririz. Tarihi çarşı Oturakçı Pazarı'nda yöreye özgü
halı, kilim, cicim, heybe gibi el sanatları ürünleri ile turistik eşyalar satılıyor.
Ayrıca yöreye özgü yemekler, iştah kabartacak lezzette. Çiğ köfte, İçli Köfte,
Basalla (ekşili köfte), Cılbır, Mercimekli Köfte, Pestil, Yapıştırma ve Hıtap,
Adıyaman'ın ünlü lezzetleri.
DÜNYANIN SEKİZİNCİ HARİKASI
Doğu ve Batı Medeniyetleri’nin, 2150 m. yükseklikte muhteşem bir piramitteki
kesişme noktası, dünyanın sekizinci harikası Nemrut, yüksekliği on metreyi
bulan büyüleyici heykelleri, metrelerce uzunluktaki kitabeleriyle, UNESCO Dünya
Kültür Mirasında yer alıyor.
TANRILARIN TAHTI NEMRUT
Nemrut Dağı, üzerinde barındırdığı dev heykellerin ve anıt mezarın yanı sıra,
dünyanın en muhteşem gündoğumu ve gün batışının seyredilebildiği yer olmasıyla
da ilgi çekici. Her yıl binlerce insan gündoğumu ve gün batışını seyretmek için
Nemrut Dağı’na tırmanıyor. UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası olarak ilan
edilen Nemrut Dağı, çevresindeki Kommagene Uygarlığı eserleri ile birlikte
ülkenin önemli Milli Parklarından biri. Nemrut Dağındaki dev heykeller ve
tümülüs, Arsameia (Eski Kale), Yeni Kale, Karakuş Tepesi ve Cendere Köprüsü
Milli Park sınırları içerisinde yer alıyor.
M.Ö. 1.
yüzyıl başlarında kurulan Kommagene Krallığı, Partlarla İskitler’in soyundan
geliyor. Kral Antiochos’un tümülüsü ilk göze çarpan yer. Kralın kemiklerinin ya
da küllerinin kayaya oyulmuş bir yere konulduğu ve 50 metre yüksekliğinde ve 150 metre çapındaki tümülüs ile örtüldüğü anlaşılmakta. Tümülüs girişi
kuzey yönünde, burayı koruyan kartal heykelleri iki yanda yer alıyor. Tepenin
dört tarafındaki kayalar oyularak teraslar oluşturulmuş. Güney terası kaydığı
için bugün görülmüyor. Heykeller tümülüse arkalarını dönmüş durumda sıralanıyor.
Gövdeler 10 metre kadar yüksekte ve koltukta oturur durumda.
Soldan sağa
doğru Apollon, Mithra, Helios, Hermes, Kommagene’nin bereket tanrıçası
Tyche-Fortuna, baş tanrı Zeus, Oromasdes, Kral Antiochos, Herakles, Ares
heykelleri görülüyor.
Kommagene
Krallığı’nın başkenti Arsameia bugünkü adı Kocahisar olan eski Kahta Köyü’nde.
Arsameia’da bulunan Grekçe bir yazıt, I. Antiokhos’a hitaben yazılmış ve babasının
burada gömülü olduğu, kendisine ve atalarına nasıl törenler yapılması gerektiğini
bildiriyor.
Arsameia’nın
2-3 km. ötesinde Cendere Çayı üzerinde halen kullanılan tarihi köprü 4
Kommagene kenti tarafından imparator ve karısının onuruna yapılmış. Köprünün 10 km. ötesindeki Karakuş Tepesi’nde Nemrut Dağı’ndaki tümülüs gibi Kommagene Krallığı’ndan kalma,
kraliyet kadınlarının mezarlarının bulunduğu sanılıyor. Tümülüsün etrafında
sütunlarda boğa, kartal ve aslan heykelleri bulunuyor. Her yıl Haziran ayında
Kommegene Festivali yapılıyor.
Nemrut’taki dev heykellerin yüksekliği on metreyi buluyor.
DOĞU TERAS
Kommagene ülkesinde güneşin doğuşunu ilk gören yer olan doğu terasına sert
kayalardan oyulmuş merdivenli yollardan çıkılıyor. Doğu terası; tanrılar
galerisi, atalar galerisi ve sunaktan oluşuyor. Tanrılar galerisindeki devasa
tanrı heykelleri anıt mezara sırtını dönmüş biçimde sıralanmış.
Tanrılar
galerisinin beş heykelinden biri olan Antiochos, güney uçta ilk sırada yer
almakta. Kendisini tanrılarla aynı kategoride gören Antiochos heykelini bu sıralamaya
dahil etmiş. 2. Heykel Kommagene-Fortuna Latince'de şans, uğur, bereket anlamını
taşır. Heykeller arasında en uzun olan 3. Heykel Zeus-Oromasdes, Tanrılar tanrısı
Kronos'un oğlu, baş tanrı ve gökler hakimi.
4. Heykel
Apollon-Mithras, Anadolu mitolojisinde baş tanrı Zeus'un oğlu olup ışık ve güneş
tanrısı. Kuvvet ve kudretin sembolü olan Herakles Anadolu'da Herkül adıyla anılır.
Nemrut’ta iki bin yıldır güneşin doğuşunu ve batışını 2150 metre yükseklikten izleyen dev heykellerin ihşitaşamı büyüleyici...
ARSEMİA (NYMPHAİOS ARSAMEİASI)
Kral I. Antiochos kitabelerinde söz edildiğine göre, Arsameia M.Ö. 2. yüzyılın
başlarında Kommageneler’in atası Arsemez tarafından, Eski kahta kalesinin karşısında
kurulmuş krallığın yazlık başkenti ve idare merkezi. Güneydeki tören yolunda
Mitras'ın kabartma steli, ayin platformu üzerinde Antiochos-Herakles tokalaşma
steli ve bunun önünde Anadolu'nun bilinen en büyük Grekçe yazıtı, yazıtın
bulunduğu yerden başlayan 158 m. derine inen bir tünel ile yazıtın batısında
benzer bir kaya dehlizi bulunuyor.Tepe üzerindeki platformda Mithridathes
Callinichos'un mezar tapınağı ve sarayı yer alıyor.
Antiochos-Herakles tokalaşma steli, Kommagene Krallığı’nın doğu ve batıyı (Grek
ve Pers) birleştirme idealinin sembolü olarak kabul ediliyor.
BATI TERAS
Muhteşem bir gün batımının izlenebildiği, doğu terasına benzer şekilde yapılmış
batı terasında, tanrılar galerisindeki heykel sıralaması ve heykellerin arkasındaki
kült yazısı bazı detaylar hariç aynı. Doğu terasından farklı olarak, tanrılar
galerisinin kuzey ucunda, dördünde Kral Antiochos'un tanrılarla selamlaşması,
diğerinde aslan figürü bulunan, kumtaşından yapılmış beş kabartma (rölyef)
bulunuyor. Aslan horoskop olarak bilinen kabartma, 25.000 yılda bir meydana
gelen astrolojik bir olayın sembolize edilmiş hali.
Doğu ve Batı
terasın her ikisinde de tanrı heykellerinin tahtlarını oluşturan taş blokların
arkasında Grek harfleriyle yazılmış 237 satırlık uzun bir kült yazıtı Nomos
bulunuyor.
KUZEY
TERAS
Batı ve doğu teraslarını birbirine bağlayan 100 metre uzunluğunda bir tören yolu. 80 metre uzunluğunda tamamlanmamış stel kaideleri bulunuyor.
Nemrut Dağı tepesindeki tanrı heykellerinin arasında yer alan Kommagene kralı
Antiochos’un heykeli, kralın kendine tanrısal özellikler atfettiğinin
göstergesi olarak kabul ediliyor.
KOMMAGENE KRALLIĞI
Yunanca "Genler Topluluğu" anlamına gelen Kommagene, ismiyle bağdaşırcasına,
Grek ve Pers uygarlıklarının inanç, kültür ve geleneklerinin bütünleştiği güçlü
bir krallık. Toros Dağlarındaki çeşitli yolların birleştiği noktada bulunan
antik Kommagene Krallığı, Suriye'nin Kuzeyi, Hatay, Pınarbaşı, Kuzey Toroslar
ve doğuda Fırat Nehri'nin çevrelediği verimli topraklarda yer almış. Tarıma ve
hayvancılığa elverişli ve ekonomik değeri yüksek sedir ağacı ormanlarını barındıran
Kommagene topraklarının, ilk çağlardan beri yerleşim alanı olarak kullanıldığı
civardaki mağara ve arkeolojik buluntulardan anlaşılmakta.
Antik
dünyanın küçük ancak güçlü ülkesi Kommagene, baba tarafı Pers krallarından
"Krallar Kralı olarak anılan Darius'a ile, anne tarafı Makedonya Hükümdarı
Büyük İskender ile akraba olan bir prensin oğlu Mithradates Kallinikos tarafından,
M.Ö. 109 yılında bağımsız bir krallık olarak kurulmuş. Farklı topluluklardan
meydana gelen ve ayrı inanç ve kültürlere sahip Kommageneliler arasındaki birliği
sağlamak konusunda büyük başarı sağlayan Mithradates Kallinikos, tanrılarla
olan bağını kuvvetlendireceği ve böylece ulusunu barış içerisinde yaşatacağı
inancıyla ülkesinin çeşitli yerlerinde tapınaklar yaptırmış.
CENDERE KÖPRÜSÜ
Kahta Çayı'nın bir kolu olan Cendere Çayı'nın daraldığı yerde iki ana kaya
üzerinde tek kemerli olarak yapılan Cendere Köprüsü yer alıyor. Köprü sütunları
üzerindeki kitabeye göre Kommagene şehirleri tarafından Roma İmparatoru
Septimus Severus (MS 193-211) ile karısı ve oğulları onuruna yaptırılmış.
YENİ KALE
Adıyaman'a 60 km. uzaklıkta Kocahisar köyü yakınında yer alıyor. Kommageneler
tarafından inşa edilen Yeni Kale, karşısındaki Arsameia ile birlikte kullanılmış.
Romalılar ve ardından Memluklular tarafından restore edilen Kale, en son
1970'lerde kısmen onarılmış. Kale içinde çarşı, cami, zindan, su yolları,
güvercinlik kalıntıları ve kitabeler bulunuyor. Kale'den Nymphois'e inen su
yolu bir tünelle Arsameia'ya bağlanmış. 80 metreyi bulan bu yolla halen suya
ulaşmak mümkün.
PERRE
ANTİK KENTİ
Kuyucak yolu üzerindeki Pirin Köyü’ndeki kalıntılar 200 civarındaki kaya mezarı
ve yerleşim yerine sahip. Antik çağdan kalan bu nekropol ve çevresi
Kommageneliler döneminde önemli bir yerleşim merkezi olmakla birlikte, asıl
Romalılar döneminde gelişmiş bir kent. Kaya mezarlarının girişleri
kabartmalarla süslü ve birbirine geçiş mümkün.
GERGER KALESİ (FIRAT ARSAMEIASI)
Kahta’ya 85 km. uzaklıkta bulunan, tarihi Geç Hitit dönemine dayanan kale, Fırat
nehrinin batı yakasında yer alıyor. M.Ö. 2. yüzyılda Kommageneliler'in atası
olan Arsamez tarafından kurulmuş. Sarp kayalar üzerine, Aşağı ve Yukarı Kale
olmak üzere iki bölümde inşa edilen Gerger Kalesi'nin batı surlarında Kral
Samos'a ait bir kabartma bulunuyor. İslami dönemde de kullanılan kale
içerisinde cami, dükkanlar ve su sarnıçları yer alıyor.
