Josef Hoffmann - Adolf
Loos Süsleme ve Gelenek
Devlet Ticaret Ortaokulu Yapı Mühendisliği Bölümü öğrencileri,
Brno, 1889. Adolf Loos ilk sırada solda, Josef Hoffmann aynı sırada sağda (©
MAK Archiv).
Modern mimarlıkla birlikte meşruiyet krizi haline dönüşen
süslemenin mimarlıktaki yeri meselesi, erken 20. yüzyıl Viyanası’nın mimarlık
ve sanat çevrelerini bir hayli meşgul etmiştir. İlkokuldan sonra Brno Devlet
Ticaret Ortaokulu Yapı Mühendisliği Bölümü’nde de birlikte okuyan iki dost,
Josef Hoffmann ve Adolf Loos, mezun olduktan yıllar sonra Viyana’da tekrar
biraraya gelirken, kendilerini bu hararetli tartışmanın karşıt uçlarında
konumlandırmış ve bu konumlarını hem kuramsal hem de uygulamaya yönelik
başarılı ürünlerle taçlandırmışlardır.
Kullanım nesnelerinde ve mimarlıkta süslemenin yeri
olmadığını savunan Loos, konuyla ilgili görüşlerini Süsleme ve Cinayet (1908)
başlıklı broşürde yetkinliğe kavuştururken, işlevselciliğin en önemli
kuramcılarından, aynı zamanda Jugenstil ve Viyana Secession akımının en etkili
eleştirmenlerinden biri haline gelmiş, Café Museum (Karlsplatz, 1899) ve
Looshaus (Michaelerplatz, 1911) gibi yapıtlar üretmiştir. Tasarım anlayışına
belli aşamalardan geçerek nihai halini veren Hoffmann ise bir dönem, ihtişamlı
fanteziler peşinde koşan Otto Wagner’in öğrencisi olmuş, line art akımına dahil
olduktan sonra 14. Secession sergisi, Wiener Werkstätte, Purkersdorf
Sanatoryumu (1904) ve Stoclet Evi (1905-1911) gibi çalışmalarla adını
duyurmuştur. 1898’de Ringstrasse’de beliren şatafatlı mimariye karşı her iki
mimarın da olumsuz bir tavır sergilemesiyle birlikte durulan süsleme
tartışması, Hoffmann’ın Secession binasının toplantı odasındaki Loos tasarımına
şiddetle karşı çıkmasıyla yeniden alevlenmiş, Loos’un 1927’de Vienna
Musikverein’da verdiği “Viyana’nın Başbelaları (Wienner Werkstätte) – Nihai
Hesaplaşma” başlıklı derste zirveye ulaşmıştır.
MAK’ın 1992’den bu yana mimarın doğum yeri Brtnice’deki
Josef Hoffman Müzesi’nde düzenlediği Hoffmann sergilerinin devamı niteliği
taşıyan “Josef Hoffmann - Adolf Loos. Süsleme ve Gelenek” (Josef Hoffmann -
Adolf Loos. Ornament and Tradition) başlıklı sergide süsleme tartışması,
mimarlara ait örnek obje ve çizimlerin yanısıra fotoğraf ve dokümanlar
eşliğinde yeniden gündeme getiriliyor.
Josef Hoffmann, 1903 (© MAK Archiv).
Adolf Loos, 1903 (© MAK Archiv).
Adolf Loos’un Temmuz 1898 tarihinde Avusturya Görsel
Sanatçılar Birliği’nin yayın organı Ver Sacrum’un 2. sayısında yayımlanan ““Die
Potemkinsche Stadt” (Potemkin Kenti) başlıklı yazısının giriş sayfası (© MAK).
“Öteki. Avusturya’da Batı Kültürünü Tanıtma Gazetesi.
Yazan Adolf Loos”, yıl 1, 1903 (© MAK).
“Sade Mobilya: Profesör Josef Hoffmann’ın Tasarımları ve
Giriş Metni”, Das Interieur, Viyana Aylık Uygulamalı Sanatlar Dergisi, sayı 2,
1901 (© MAK).
Mary ve G. Turnovski’nin dairesindeki sigara odası için
mobilya, tasarım: Adolf Loos, 1902 civarı (© MAK/Georg Mayer).
Müller Evi, Prag, mimar: Adolf Loos, 1928-30 (© MAK).
Bronzit bardak, tasarım: Josef Hoffmann, 1911 sonrası (©
MAK/Georg Mayer).
Ernst Stöhr’ün bürosu için masa, tasarım: Josef Hoffmann,
1898 (© MAK/Georg Mayer).
Josef Hoffmann’ın doğduğu ev, Brtnice (© Sylva
Koukalová/MAK).
Purkersdorf Sanatoryumu için cephe çizimi, tasarım: Josef
Hoffmann, 1903 (© MAK).