KANAMALARDA
İLK YARDIM
Kanama
nedir?
Damar
bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına (vücudun içine veya dışına) doğru
akmasıdır. Kanamanın ciddiyeti aşağıdaki durumlara bağlıdır:
• Kanamanın
hızına,
• Vücutta
kanın aktığı bölgeye,
• Kanama
miktarına,
• Kişinin
fiziksel durumu ve yaşına.
Kaç
çeşit kanama vardır?
Vücutta
kanın aktığı bölgeye göre 3 çeşit kanama vardır:
Dış
kanamalar: Kanama,
yaradan vücut dışına doğru olur.
İç
kanamalar: Kanama
vücut içinde olduğu için gözle görülemez.
Doğal deliklerden
olan kanamalar:
Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarında olan kanamalardır. Kanama arter,
ven ya da kılcal damar kanaması olabilir.
Arter
kanamaları: Kalp
atımları ile uyumlu olarak kesik kesik akar ve açık renklidir.
Ven
kanamaları: Koyu renkli
ve sızıntı şeklindedir.
Kılcaldamar
kanaması: Sızıntı şeklinde
kanamalardır. Tehlikesizdir, çoğu zaman müdahale edilmeden kendiliğinden kanama
durur.
Kanamalarda
ilk yardım uygulamaları nelerdir?
Dış
kanamalarda ilk yardım:
• Hasta/yaralının
durumu değerlendirilir (ABC),
a.
Havayolu açık mı?
b.
Solunum var mı?
c.
Dolaşım var mı?
• Yoksa
tıbbi yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
• Yara
ya da kanama değerlendirilir,
• Kanayan
yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,
• Kanama
durmazsa ikinci bir bez koyarak basıncı arttırılır,
• Gerekirse
bandaj ile sararak basınç uygulanır,
• Kanayan
yere en yakın basınç noktasına baskı uygulanır,
• Kanayan
bölge yukarı kaldırılır,
• Şok
pozisyonu verilir. (Çocuk sırt üstü yatırılır, bacakları 30 cm yükseltilir.)
• Sık
aralıklarla (2-3 dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir,
• Kanayan
bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/yaralının üstü örtülür.
Vücutta
baskı uygulanacak noktalar nelerdir?
Atardamar
kanamalarında kan, basınç yüzünden fışkırır. Bu nedenle, kısa zamanda çok kan
kaybedilir. Bu tür kanamalarda asıl yapılması gereken, kanayan yer üzerine veya
kanayan yere yakın olan bir üst atardamar bölgesine baskı uygulanmasıdır.
Vücutta bu amaç için belirlenmiş baskı noktaları şunlardır:
1.
Boyun: Boyun
atardamarı (şah damarı) baskı yeri,
2.
Köprücük kemiği üzeri: Kol atardamarı baskı yeri,
3.
Koltukaltı: Kol
atardamarı baskı yeri,
4.
Kolun üst bölümü:
Kol atardamarı baskı yeri,
5.
Kasık: Bacak
atardamarı baskı yeri,
6.
Uyluk: Bacak
atardamarı baskı yeri.
YAPMAYIN!
• Pıhtıları
temizlemeyin.
• Vücuda
batan ve saplanan yabancı cisimleri çıkartmayın.
• Açık
yara üzerine direk pamuk koymayın.
• Antiseptik
solüsyonlar (oksijenli su, tentürdiyot, batikon vs.) kullanmayın.
• Turnike
gerekmedikçe uygulamayın.
Doğal
deliklerden çıkan kanamalarda ilk yardım:
Burun
kanaması:
• Hasta/yaralı
sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
• Oturtulur,
• Başı
hafifçe öne eğilir,
• Burun
kanatları 5 dakika süre ile sıkılır,
• Uzman
bir doktora gitmesi sağlanır.
Kulak
kanaması:
• Hasta/yaralı
sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
• Kanama
hafifse, kulak temiz bir bezle temizlenir,
• Kanama
ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır,
• Bilinci
yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise kanayan kulak
üzerine yan yatırılır,
• Kulak
kanaması, kan kusma, anüs, üreme organlarından gelen kanamalarda hasta/yaralı
kanama örnekleri ile uzman bir doktora sevk edilir.
Burun kanamalarında,
burun kanatları 5 dakika süre ile sıkılır.
Şok
nedir?
Kalp-damar
sisteminin yaşamsal organlara uygun miktarda ve şekilde kan gönderememesi
nedeniyle ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım
yetmezliğidir. Beyine giden kan miktarında azalmaya bağlı bilinç kayıpları
görülür. (Bayılma)
Kaç
çeşit şok vardır?
Nedenlerine
göre 4 çeşit şok vardır:
• Kalp
damar hastalıklarına bağlı şok,
• Kanama
sıvı kaybına bağlı şok,
• Zehirli
maddelere bağlı şok,
• Alerjik
reaksiyonlara bağlı şok.
Şok
belirtileri nelerdir?
• Kan
basıncında düşme,
• Hızlı
ve zayıf nabız,
• Hızlı
ve yüzeysel solunum,
• Ciltte
soğukluk, solukluk ve nemlilik,
• Endişe,
huzursuzluk,
• Baş
dönmesi,
• Dudak
çevresinde solukluk ya da morarma,
• Susuzluk
hissi,
• Bilinç
seviyesinde azalma.
Şokta
ilk yardım uygulamaları nelerdir?
• Kendinin
ve çevrenin güvenliği sağlanır,
• Hava
yolunun açıklığı sağlanır,
• Hasta/yaralının
mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır,
• Varsa
kanama hemen durdurulur,
• Şok
pozisyonu verilir,
• Hasta/yaralı
sıcak tutulur,
• Hareket
ettirilmez,
• Hızlı
bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (Ambulans Tel: 112),
• Hasta/yaralının
endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.
Şok
pozisyonu nasıl verilir?
• Hasta/yaralı
düz olarak sırt üstü yatırılır,
• Hasta/yaralının
bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların altına destek konulur
(Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb.),
• Üzeri
örtülerek ısıtılır,
• Yardım
gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır,
• Belli
aralıklarla (2-3 dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir.
Hasta/yaralının
mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır.
Hızlı
bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır. (Ambulans Tel: 112)