KIRIK,
ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLK YARDIM
Kırık
nedir?
Kırık,
kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden oluşabilir.
Yaşlılık ile birlikte kendiliğinden kırık oluşma riski de artar.
Kaç
çeşit kırık vardır?
Kapalı
kırık: Kemik
bütünlüğü bozulmuştur. Ancak deri sağlamdır.
Açık
kırık: Deri
bütünlüğü bozulmuştur. Kırık uçları dışarı çıkabilir. Beraberinde kanama ve
enfeksiyon tehlikesi taşırlar.
Kırık
belirtileri neler olabilir?
• Hareket
ile artan ağrı
• Şekil
bozukluğu
• Hareket
kaybı
• Ödem
ve kanama nedeniyle morarma
Ağrılı
bölgelerin tespiti için elle muayene gereklidir.
Kırığın
yol açabileceği olumsuz durumlar nelerdir?
• Kırık
yakınındaki damar, sinir, kaslarda yaralanma ve sıkışma, (Kırık bölgede nabız
alınamaması, solukluk, soğukluk),
• Parçalı
kırıklarda kanamaya bağlı şok.
YAPMAYIN!
• Olay
yerinde ikincil tehlikeler (patlama, düşme, yanma, boğulma, sızıntı) yoksa kırığa
müdahale olay yerinde yapılmalıdır.
• Açık
kırıklarda çıkan kemik uçları yerine konmaya düzeltilmeye çalışılmaz.
• Kazazede
ve kırık bölge rasgele hareket ettirilmez.
• Kırıklarda
çok acil olarak hastaneye ulaştırma gereği nadirdir. Ama kol ve bacaktaki kırıklarda
el ve ayak bileğinden nabız alınamıyorsa, karıncalanma, uyuşma, hissizlik,
morarma varsa kırık; hasta ulaştırmada 1. derece öncelik kazanır.
Kırıklarda
ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Hayatı
tehdit eden yaralanmalara öncelik verilir,
• Hasta/yaralı
hareket ettirilmez, sıcak tutulur,
• Kol
etkilenmişse yüzük ve saat gibi eşyalar çıkarılır, aksi takdirde gelişebilecek
ödem doku hasarına yol açacaktır,
• Tespit
ve sargı yapılırken parmaklar görünecek şekilde açıkta bırakılır. Böylece
parmaklardaki renk, hareket ve duyarlılık kontrol edilir),
• Kırık
şüphesi olan bölge, ani hareketlerden kaçınılarak bir alt ve bir üst eklemleri
de içine alacak şekilde tespit edilir. Tespit malzemeleri, sopa, tahta, karton
gibi sert malzemelerden yapılmış olmalı ve kırık kemiğin alt ve üst eklemlerini
içine alacak uzunlukta olmalıdır,
• Açık
kırıklarda, tespitten önce yara temiz bir bezle kapatılmalıdır,
• Kırık
bölgede sık aralıklarla nabız, derinin rengi ve ısısı kontrol edilir,
• Kol
ve bacaklar yukarıda tutulur,
• Tıbbi
yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
Burkulma
nedir?
Eklem
yüzeylerinin anlık olarak ayrılmasıdır. Zorlamalar sonucu oluşur.
Burkulma
belirtileri nelerdir?
• Burkulan
bölgede ağrı
• Kızarma,
şişlik
• İşlev
kaybı
Burkulmada
ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Sıkıştırıcı
bir bandajla burkulan eklem tespit edilir,
• Şişliği
azaltmak için bölge yukarı kaldırılır,
• Hareket
ettirilmez,
• Tıbbi
yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
Burkulma
neticesinde incinmiş tendon bağları.
Burkulan
bölgeye müdahale edilirken maksimum dikkat gösterilmelidir.
Burkulan
bölge üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır.
Sıkıştırıcı
bir bandajla burkulan eklem tespit edilir.
Burkulan
bölgenin sabit durmasına dikkat edilmelidir.
Çıkık
nedir?
Eklem
yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. Kendiliğinden normal konumuna dönemez.
Çıkık
belirtileri nelerdir?
• Yoğun
ağrı
• Şişlik
ve kızarıklık
• İşlev
kaybı
Çıkıkta
ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Eklem
aynen bulunduğu şekilde tespit edilir,
• Kırık
yerine oturtulmaya çalışılmaz,
• Hasta/yaralıya
ağızdan hiçbir şey verilmez,
• Bölgede
nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir,
• Tıbbi
yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
Kırık
çıkık ve burkulmalarda tespit nasıl olmalıdır?
Tespit
için ilk yardımcı elde olan malzemeleri kullanır. Bunlar üçgen sargı, rulo sargı,
battaniye, hırka, eşarp, kravat, tahta, karton vb. malzemeler olabilir.
Tespit
sırasında nelere dikkat edilmelidir?
• Tespit
yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalıdır,
• Yara
varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır,
• Tespit
edilecek bölge önce yumuşak malzeme ile kaplanmalıdır,
• Yaralı
bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir, düzeltilmeye çalışılmamalıdır,
• Tespit
kırık, çıkık ve burkulmanın üstündeki ve altında kalan eklemleri de içerecek şekilde
yapılmalıdır.
Tespit
yöntemleri nelerdir?
Burada en
çok çocuklarda gelişen kırıklardan Kaval Kemiği tespitini göreceğiz.
Kaval
kemiğinin tespiti:
• Bacaklar
tutulur ve yavaşça çekilir,
• Doğal
boşluklar kullanılarak (dizlerin altı, bileklerin altı) yaralı bacağın altından
kumaş şeritler geçirilir,
• Uygun
bir şekilde yumuşak dolgu malzemesiyle desteklenmiş tespit malzemelerinden biri
iç tarafta kasıktan ayağa kadar, diğer tarafta kalçadan ayağa kadar yerleştirilir,
• Ayaklardan
başlanarak, şeritler dış tespit malzemesi üzerinde düğümlenerek bağlanır.
• Bilek
hizasındaki bandaj ayak tabanı üzerine sekiz şeklinde düğümlenir.
Kaval
kemiğinin tespiti.