BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA
İLK YARDIM
Bilinç
bozukluğu / bilinç kaybı nedir?
Beynin
normal faaliyetlerindeki bir aksama nedeni ile uyku halinden başlayarak (bilinç
bozukluğu), hiçbir uyarıya cevap vermeme haline kadar giden (bilinç kaybı)
bilincin kısmen yada tamamen kaybolması halidir.
Bayılma
(Senkop): Kısa
süreli, yüzeysel ve geçici bilinç kaybıdır. Beyne giden kan akışının azalması
sonucu oluşur.
Koma:
Yutkunma ve öksürük gibi reflekslerin ve dışarıdan gelen uyarılara karşı
tepkinin azalması ya da yok olması ile ortaya çıkan uzun süreli bilinç kaybıdır.
Bilinç
kaybı nedenleri nelerdir?
Bayılma
nedenleri:
• Korku,
aşırı heyecan
• Sıcak,
yorgunluk
• Kapalı
ortam, kirli hava
• Aniden
ayağa kalkma
• Kan
şekerinin düşmesi
• Şiddetli
enfeksiyonlar
Koma
nedenleri:
• Düşme
veya şiddetli darbe
• Özellikle
kafa travmaları
• Zehirlenmeler
• Aşırı
alkol, uyuşturucu kullanımı
• Şeker
hastalığı
• Karaciğer
hastalıkları
• Havale
gibi ateşli hastalıklar
Bilinç
bozukluğu belirtileri nelerdir?
Bayılma
(Senkop) Belirtileri:
• Baş
önmesi, baygınlık, yere düşme
• Bacaklarda
uyuşma
• Bilinçte
bulanıklık
• Yüzde
solgunluk
• Üşüme,
terleme
• Hızlı
ve zayıf nabız
En
önemli bayılma nedenlerinden biri de kan şekerinin düşmesidir.
Koma
belirtileri:
• Yutkunma,
öksürük gibi tepkilerin kaybolması
• Sesli
ve ağrılı dürtülere tepki olmaması
• İdrar
ve dışkı kaçırma
Bilinç
bozukluğu durumunda ilk yardım nasıl olmalıdır?
Kişi
başının döneceğini hissederse;
• Sırt
üstü yatırılır, ayakları 30 cm. kaldırılır,
• Sıkan
giysiler gevşetilir,
• Kendini
iyi hissedinceye kadar dinlenmesi sağlanır.
Eğer
kişi bayıldıysa;
• Sırt
üstü yatırılarak ayakları 30 cm kaldırılır,
• Solunum
yolu açıklığı kontrol edilir ve açıklığın korunması sağlanır,
• Sıkan
giysiler gevşetilir,
• Kusma
varsa başı yan pozisyonda tutulur,
• Solunum
kontrol edilir,
• Etraftaki
meraklılar uzaklaştırılır.
Bilinç
kapalı ise:
• Hasta/yaralının
yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
• Hasta/yaralıya
koma pozisyonu verilir,
• Yardım
çağrılır
(Ambulans
Tel: 112),
• Sık
sık solunum ve nabız kontrol edilir,
• Yardım
gelinceye kadar yanında beklenir.
Koma
pozisyonu (yarı yüzükoyun-yan pozisyon) nasıl verilir?
• Hasta
sesle veya omzundan hafif sarsarak uyarılır ve bilinç kontrol edilir,
• Sıkan
giysiler gevşetilir,
• Ağız
içinde yabancı cisim olup olmadığı kontrol edilir,
• Bak,
dinle, hisset yöntemi ile solunum kontrol edilir,
• Hasta/yaralının
döndürüleceği tarafa diz çökülür,
• Hasta/yaralının
karşı tarafta kalan kolu karnının üzerine konur,
• Karşı
taraftaki bacağı dik açı yapacak şekilde kıvrılır,
• İlk
yardımcıya yakın olan kolu baş hizasında omuzdan yukarı uzatılır,
• Karşı
taraf omuz ve kalçasından tutularak bir hamlede çevrilir,
• Üstteki
bacak, kalça ve dizden bükülerek öne doğru destek yapılır,
• Alttaki
bacak, hafif dizden bükülerek arkaya destek yapılır,
• Başı
uzatılan kolun üzerine yan pozisyonda hafif öne eğik konur,
• Tıbbi
yardım (Ambulans Tel: 112) gelinceye kadar bu pozisyonda tutulur,
• 3-5
dakika ara ile solunum ve nabız kontrol edilir.
Havale
nedir?
Sinir
sisteminin merkezindeki bir tahriş (irritasyon) yüzünden beyinde meydana gelen
elektriksel boşalmalar sonucu oluşur. Vücudun adale yapısında kontrol
edilemeyen kasılmalar olur.
Havale
nedenleri nelerdir?
• Kafa
travmasına bağlı beyin yaralanmaları
• Beyin
enfeksiyonları
• Yüksek
ateş
• Bazı
hastalıklar
Nedenlerine
göre havale çeşitleri nelerdir?
• Ateş
nedeniyle oluşan havaleler
• Sara
krizi (Epilepsi)
Ateş
nedeniyle oluşan havale nedir?
Herhangi
bir ateşli hastalık sonucu vücut sıcaklığının 38°C'nin üstüne çıkmasıyla oluşur. Genellikle 6 ay-6 yaş arasındaki çocuklarda rastlanır.
Küçük
çocuklarda 380C’nin üzerinde seyreden ateş havale riski taşır.
Ateş
nedeniyle oluşan havalede ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Öncelikle
hasta ıslak havlu ya da çarşafa sarılır,
• Ateş
bu yöntemle düşmüyorsa oda sıcaklığında bir küvete sokulur,
• Tıbbi
yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
Sara
krizi (Epilepsi) nedir?
Kronik bir
hastalıktır. Doğum sırasında ya da daha sonra herhangi bir nedenle beyin
zedelenmesi oluşan kişilerde gelişir. Her zaman tipik sara krizi karakterinde
olmasa da bazı belirtilerle tanınır.
Sara
krizini davet eden bazı durumlar olabilir. Örneğin uzun süreli açlık,
uykusuzluk, aşırı yorgunluk, kullanılan ilaçların doktor izni dışında kesilmesi
ya da değiştirilmesi, hormonal değişiklikler sara krizinin ortaya çıkmasına
neden olabilir. Bazı durumlarda sara krizi, madde bağımlılarının geçirdiği
madde yoksunluk krizi ile karıştırılabilir.
Sara
krizinde ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Olayla
ilgili güvenlik önlemleri alınır; örneğin kişi yol ortasında kriz geçiriyorsa
olay yerindeki trafik akışı kesilmelidir.
• Kriz,
kendi sürecini tamamlamaya bırakılır,
• Hasta
bağlanmaya çalışılmaz,
• Kilitlenmiş
çene açılmaya çalışılmaz,
• Genel
olarak yabancı herhangi bir madde kullanılmaz, koklatılmaz ya da ağızdan
herhangi bir yiyecek içecek verilmez,
• Kendisini
yaralamamasına dikkat edilir,
• Başını
çarpmasını engellemek için başın altına yumuşak bir malzeme konur,
• Yaralanmaya
neden olabilecek gereçler etraftan kaldırılır,
• Sıkan
giysiler gevşetilir,
• Kusmaya
karşı tedbirli olunur,
• Düşme
sonucu yaralanma varsa gerekli işlemler yapılır.
YAPMAYIN!
• Tehlike
yoksa hastayı kaldırmayın, hareket ettirmeyin.
• Yiyecek,
içecek vermeyin.
• Sara
nöbeti geçiren hastanın kasılmalarına engel olmaya, çenesini açmaya ve onu
uyandırmaya çalışmayın! Unutmayın ki her nöbet mutlaka durur.