YARALANMALARDA
İLK YARDIM
Yara
nedir?
Bir travma
sonucu deri ya da mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan
damarları, adale ve sinir gibi yapılar etkilenebilir. Derinin koruma özelliği
bozulacağından enfeksiyon riski artar.
Kaç
çeşit yara vardır?
Kesik
yaralar:
Bıçak, çakı,
cam gibi kesici aletlerle oluşur. Genellikle basit yaralardır. Derinlikleri
kolay belirlenir.
Ezikli
yaralar:
Taş,
yumruk ya da sopa gibi etkenlerin şiddetli olarak çarpması ile oluşan yaralardır.
Yara kenarları eziktir. Çok fazla kanama olmaz, ancak doku zedelenmesi ve
hassasiyet vardır.
Delici
yaralar:
Uzun ve
sivri aletlerle oluşan yaralardır. Yüzey üzerinde derinlik hakimdir. Tetanos
tehlikesi vardır.
Parçalı
yaralar:
Dokular
üzerinde bir çekme etkisi ile meydana gelir. Doku ile ilgili tüm organ, saçlı
deri de zarar görebilir.
Enfekte
yaralar:
Mikrop
kapma ihtimali olan yaralardır. Enfeksiyon riski yüksek yaralar şunlardır:
• Gecikmiş
yaralar (6 saatten fazla),
• Dikişleri
ayrılmış yaralar,
• Kenarları
muntazam olmayan yaralar,
• Çok
kirli ve derin yaralar,
• Ateşli
silah yaraları,
• Isırma
ve sokma ile oluşan yaralar.
Yaraların
ortak belirtileri nelerdir?
• Ağrı
• Kanama
• Yara
kenarının ayrılması
Yaralanmalarda
ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Yaşam
bulguları değerlendirilir (ABC) (Havayolu, solunum, dolaşım).
• Yara
yeri değerlendirilir:
- Oluş şekli
- Süresi
- Yabancı
cisim varlığı
- Kanama
vb...
• Kanama
durdurulur,
• Üzeri
kapatılır,
• Yaralının
sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,
• Tetanos
konusunda uyarıda bulunulur,
• Yaradaki
yabancı cisimlere dokunulmamalıdır!
Ciddi
yaralanmalar nelerdir?
• Kenarları
birleşmeyen veya 2-3 cm olan yaralar,
• Kanaması
durdurulamayan yaralar,
• Kas
veya kemiğin göründüğü yaralar,
• Delici
aletlerle oluşan yaralar,
• Yabancı
cisim saplanmış olan yaralar,
• İnsan
veya hayvan ısırıkları,
• Görünürde
iz bırakma ihtimali olan yaralar.
Ciddi
yaralanmalarda ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Yaraya
saplanan yabancı cisimler çıkarılmaz,
• Yarada
kanama varsa durdurulur,
• Yara
içi kurcalanmamalıdır,
• Yara
temiz bir bezle örtülür (nemli bir bez),
• Yara
üzerine bandaj uygulanır,
• Tıbbi
yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
Delici
göğüs yaralanmalarında ne gibi sorunlar görülebilir?
Göğsün
içine giren delici cisimler, kaburga kırıkları vb. akciğer zarı ve akciğer
yaralanmalarına neden olur. Göğüs boşluğuna hava veya kan birikerek akciğerlerin
sıkışmasına ve sönmesine neden olur. Bunun sonucunda şu belirtiler görülebilir:
• Yoğun
ağrı
• Solunum
zorluğu
• Morarma
• Kan
tükürme
Delici
göğüs yaralanmalarında ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Hasta/yaralının
bilinç kontrolü yapılır,
• Hasta/yaralının
yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
• Yara
üzeri plastik poşet naylon vb. sarılmış bir bezle kapatılır,
• Batmış
bir cisim varsa çıkarılmaz.
• Nefes
alma sırasında yaraya hava girmesini engellemek, nefes verme sırasında havanın
dışarı çıkmasını sağlamak için yara üzerine konan bezin bir ucu açık bırakılır,
• Hasta/yaralı
bilinci açık ise yarı oturur pozisyonda oturtulur,
• Ağızdan
hiçbir şey verilmez,
• Yaşam
bulguları sık sık kontrol edilir,
• Tıbbi
yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
Delici
karın yaralanmalarında ne gibi sorunlar olabilir?
• Karın
bölgesindeki organlar zarar görebilir,
• İç
ve dış kanama ve buna bağlı şok oluşabilir,
• Karın,
tahta gibi sert ve çok ağrılı ise durum ciddidir,
• Bağırsaklar
dışarı çıkabilir.
Delici
karın yaralanmalarında ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Hasta/yaralının
bilinç kontrolü yapılır,
• Hasta/yaralının
yaşam bulguları kontrol edilir,
• Dışarı
çıkan organlar içeri sokulmaya çalışılmaz, üzerine geniş ve nemli temiz bir bez
örtülür,
• Bilinç
yerinde ise sırt üstü pozisyonda bacaklar bükülmüş olarak yatırılır, ısı kaybını
önlemek için üzeri örtülür,
• Ağızdan
yiyecek ya da içecek bir şey verilmez,
• Yaşam
bulguları sık sık izlenir,
• Tıbbi
yardım istenir
(Ambulans
Tel: 112).
Bilinç
yerinde ise, hasta sırt üstü pozisyonda bacakları bükülmüş olarak yatırılır.
Kafatası
ve omurga yaralanmaları neden önemlidir?
Darbenin şiddetine
bağlı olarak kafatası boşluğunda yer alan merkezi sinir sistemi etkilenebilir.
Bel kemiğindeki yaralanmalarda omurgada ani sıkışma ya da ayrılma meydana
gelebilir. Bunun sonucunda sinir sistemi etkilenerek bazı olumsuz sonuçlar oluşabilir.
Trafik kazalarında ölümlerin % 80’i kafatası ve omurga yaralanmalarından
olmaktadır.
Kafatası
yaralanmalarının çeşitleri nelerdir?
Saçlı
deride yaralanmalar: Saç derisi kafatası yüzeyi üzerinde kolaylıkla yer değiştirebilir ve
herhangi bir darbe sonucu kolayca ayrılabilir. Bu durumda çok fazla miktarda
kanama olur, bu nedenle öncelikle kanamanın durdurulması gereklidir.
Kafatası,
beyin yaralanmaları:
Kafatası
kırıkları:
Kafatası kırıklarında beyin zedelenmesi, kemiğin kırılmasından daha önemlidir.
Bu nedenle beyin hasarı bulguları değerlendirilmelidir.
• Kafa;
içerisinde vücudun yönetim merkezi beyin bulunduğu için kuşkusuz en önemli
vücut bölümüdür.
• Ülkemizde
yılda 15.000 kişi kafa yaralanmasından ölmektedir.
• Başka
bir istatistiğe göre ise, yaralanma sonucu ölümlerin %52’si kafa yaralanması
sonucudur.
Yüz
yaralanmaları:
Ağız ve burun yaralanmalarında solunum ciddi şekilde etkilenebilir ve duyu
organları zarar görebilir. Bir yüz yaralanması sonucunda burun, çene kemiği
kemiklerinde yaralanma görülebilir.
Omurga
(bel kemiği) yaralanmaları: En çok zarar gören bölge bel ve boyun bölgesidir ve çok ağrılıdır.
Kazalarda en çok boyun etkilenir.
Kafatası
ve omurga yaralanmalarının nedenleri nelerdir?
• Yüksek
bir yerden düşme
• Baş
ve gövde yaralanması
• Otomobil
ya da motosiklet kazaları
• Spor
ve iş kazaları
• Yıkıntı
altında kalma
Kafatası
ve omurga yaralanmalarında belirtiler nelerdir?
• Bilinç
düzeyinde değişmeler, hafıza değişiklikleri ya da hafıza kaybı
• Başta,
boyunda ve sırtta ağrı
• Elde
ve parmaklarda karıncalanma ya da his kaybı
• Vücudun
herhangi bir yerinde tam yada kısmi hareket kaybı
• Baş
ya da bel kemiğinde şekil bozukluğu
• Burun
ve kulaktan beyin omurilik sıvısı ve kan gelmesi
• Baş,
boyun ve sırtta dış kanama
• Sarsıntı
• Denge
kaybı
• Kulak
ve göz çevresinde morluk
Ancak,
hastada hiçbir belirti yoksa bile,
• Yüz
ve köprücük kemiği yaralanmaları
• Tüm
düşme vakaları
• Trafik
kazaları bilinci kapalı tüm hasta / yaralılar kafa ve omurga yaralısı olarak
var sayılmalıdır.
Kafatası
ve omurga yaralanmalarında ilk yardım nasıl olmalıdır?
• Bilinç
kontrolü yapılır,
• Yaşam
bulguları değerlendirilir,
• Hemen
tıbbi yardım istenir (Ambulans Tel: 112),
• Bilinci
açıksa hareket etmemesi sağlanır,
• Herhangi
bir tehlike söz konusu ise düz pozisyonda sürüklenir,
• Baş-boyun-gövde
ekseni bozulmamalıdır,
• Yardım
geldiğinde sedyeye baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan alınmalıdır,
• Taşınma
ve sevk sırasında sarsıntıya maruz kalmaması gerekir,
• Tüm
yapılanlar ve hasta/yaralı hakkındaki bilgiler kaydedilmeli ve gelen ekibe
bildirilmelidir,
• Hasta
asla yalnız bırakılmamalıdır.