TEMEL
YAŞAM DESTEĞİ
Solunum
ve kalp durması nedir?
Solunum
durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun, yaşamak için ihtiyacı
olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunuma başlanmaz ise bir süre
sonra kalp durması meydana gelir.
Kalp
durması: Bilinci kapalı kişide büyük arterlerden nabız alınamaması durumudur.
Kalp durmasına 5 dakika içinde müdahale edilmezse, dokuların oksijenlenmesi
bozulacağı için beyin hasarı oluşur.
Temel
Yaşam Desteği nedir?
Hayat
kurtarmak amacı ile hava yolu açıklığı sağlandıktan sonra, solunumu ve/veya
kalbi durmuş kişiye yapay solunum ile akciğerlerine oksijen gitmesini, dış kalp
masajı ile de kalpten kan pompalanmasını sağlamak üzere yapılan ilaçsız
müdahalelerdir.
Temel Yaşam
Desteği’ne başlarken eğer çevrede biri varsa hemen 112 aratılmalıdır. Boğulma
ve travmalarda ilk yardımcı yalnızsa 5 turdan sonra kendisi yardım çağırmalıdır.
Bebek ve çocuklarda, ilk önce 5 tur Temel Yaşam Desteği uygulandıktan sonra 112
aranır. Bebekte ilk hayat kurtarıcı solunum sayısı 5’tir.
Hava
yolunu açmak için baş-çene pozisyonu nasıl verilir?
Bilinci
kapalı bütün hasta/yaralılarda solunum yolu kontrol edilmelidir. Çünkü dil
geriye kayabilir ya da herhangi bir yabancı (kusmuk, kan, kırık diş, taş,
toprak vb.) madde solunum yolunu tıkayabilir. Ağız içi kontrol edilerek
temizlendikten sonra hastaya baş-çene pozisyonu verilir.
Bunun
için;
• Bir
el alına yerleştirilir,
• Diğer
elin iki parmağı çeneye yerleştirilir,
• Baş
geriye doğru itilir,
• Böylece
dil yerinden oynatılarak hava yolu açıklığı sağlanmış olur.
Çocuklarda
(1-8 yaş) Temel Yaşam Desteği nasıl yapılır?
• Kendiniz
ve çocuk için çevre güvenliğini sağlayın (gaz sızıntısı için vana kapatılır,
elektrik kaçakları için şalterler indirilir, vb.)
• Çocuğu
sert bir yere yatırın.
• Omuzlarına
hafifçe dokunup seslenerek bilincinin yerinde olup olmadığını kontrol edin.
Çocuk hiç tepki vermediyse yani bilinci kapalı ise çevredeki birilerine 112’yi
aratın. Eğer yalnız iseniz 5 tur 30/2 şeklinde kalp masajı ve suni solunum yaptıktan
sonra 112’yi arayın.
• Üzerinde
bulunan sıkı giysileri gevşetin.
• Ağzının
içini kontrol ederek varsa yabancı cismi parmağınızı kanca şekline getirerek
tek bir harekette temizleyin.
• Baş-çene
pozisyonu vererek ve çocuğun başını geriye doğru iterek solunum yolu açıklığını
sağlayın.
• Çocuğun
hava yolu açıldıktan sonra, solunum Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile değerlendirilir
(5 sn).
• Soluk
alıp vermiyorsa, alnına koyduğunuz baş parmak ve işaret parmağı ile burun
deliklerini sıkıştırarak kapatın. (Üflediğimiz hava burundan dışarı çıkmasın
diye...)
• Baş
geride olmak üzere çocuğun ağzını, ağzınızla kapatın.
• Çocuğun
ağzından göğüs kafesini yükseltecek şekilde 2 kere nefes üfleyin. Verdiğiniz
havanın geri çıkıp çıkmadığını kontrol ediniz. Üflerken göğüs kafesi gözleyin.
Göğüs kafesi şişmiyorsa ya da verilen hava geri çıkmıyorsa solunum yolu tıkalı
demektir. Karnı şişiyorsa, yemek borusuna üflüyorsunuz demektir.
• Eğer
hava ağzından geri çıkıyorsa doğru teknik kullanıyoruz demektir.
• İki
nefes arasında ara vermeli, nefesin geri çıkmasını beklerken derin nefes almalıdır.
• Ağızdan
ağza suni solunum yapılamıyorsa (çene kilitlenmesi, kanama vs.) ağızdan buruna
yapılır.
• Kalp
masajı yapmak için önce kalbin yerini bulmamız gerekir. Göğüs kemiğinin önce
üst ve alt ucunu sonra da tam ortasını bulunuz.
• Bir
elinizin tabanını tespit ettiğiniz göğüs kemiğinin tam ortasına yerleştiriniz.
• Parmakları
göğüs kafesi ile temas ettirmeden, dirsekleri bükmeden, göğüs kemiği üzerine
vücuda dik olacak şekilde tutun.
• Göğüs
kemiği 2.5-5 cm çökecek şekilde 30 kez kalp masajı yapın.
• 30
kalp masajından sonra 2 suni solunum yapın.
• 30/2
şeklinde kalp masajı ve suni solunuma tıbbı yardım gelinceye kadar ya da çocuğun
yaşamsal refleksleri (öksürük, inleme, ağlama, yutkunma, vb.) gelinceye kadar
devam edin.
Bebeklerde
(0-1 yaş) Temel Yaşam Desteği nasıl yapılır?
• Bebek
ve kendinizle ilgili çevre güvenliğini sağlayın.
• Bebeğin
topuğuna hafifçe vurarak bilinç kontrolü yapın.
• Bebek
topuktan uyarıya hiçbir tepki vermediyse hemen çevredeki birilerinden 112’yi
aramasını isteyin.
• Ağız
içini serçe parmağınız ile kontrol ederek yabancı cisim varsa çıkarın.
• Sıkan
giysi varsa gevşetin.
• Eğer
yalnız iseniz 5 kurtarıcı solunum verin, sonra 30/2 şeklinde 5 tur kalp masajı
ve suni solunum yaptıktan sonra 112’yi kendiniz arayın.
• Bir
elinizi bebeğin alnına koyarak diğer elin iki parmağı ile çeneyi yukarı geriye
iterek başı geriye alın.
• Bak-Dinle-Hisset
yöntemiyle solunumun olup olmadığını 5 saniye dinleyerek kontrol edin.
• Solunumu
yoksa ağız dolusu nefes alarak ağzınız bebeğin ağız ve burnunu içine alacak şekilde
yerleştirin.
• Bebeğin
göğsünü yükseltecek kadar 5 solunum verin ve havanın geri çıkıp çıkmadığını
kontrol edin.
• Üflemenin
ayarı bebeğin göğsünün kalkış hareketlerine göre olmalıdır, çocuğun akciğerlerinin
alacağından daha fazla hava üflenmemelidir.
• Kalp
masajı yapmak için bebeğin kalbinin yerini bulmak gerekir. İki meme başının altındaki
hattın ortası göğüs merkezidir. Bebeğin iki memesi arasında hayali bir çizgi
olduğu varsayılarak bu çizginin orta noktasında göğüs kemiği tespit edilir.
• Bir
elin orta ve yüzük parmağını bebeğin göğüs merkezine yerleştirin.
• İki
parmakla göğüs kemiği 1-1.5 cm aşağı çöktürecek kadar bası uygulanır.
• Bebeğe
30 kalp masajı, 2 solunum yapmaya devam edin.
• Bebeklerde
dakikada 100 bası uygulanır.
• Temel
Yaşam Desteği’ne bebeğin yaşamsal refleksleri gelinceye kadar ya da sağlık
personeli gelinceye kadar devam edin.
Hava
yolu tıkanıklığı nedir?
Hava
yolunun, solunumu gerçekleştirmek için gerekli havanın geçişine engel olacak şekilde
tıkanmasıdır. Tıkanma tam tıkanma ya da kısmi tıkanma şeklinde olabilir.
Hava
yolu tıkanıklığı belirtileri nelerdir?
Hava
yolu tıkanıklığı nedenleri
• Yiyecekler
• Dil
ve küçük dil
• Takma
dişler
• Yabancı
cisim
• Enfeksiyon
• Reaksiyonlar
• Aşırı
alkol alımı
Tam
tıkanma belirtileri
• Nefes
alamaz,
• Acı
çeker, ellerini boynuna götürür,
• Konuşamaz,
• Rengi
morarır.
Bu durumda
Heimlich Manevrası (Karına bası uygulama) yapılır .
Kısmi
tıkanma belirtileri
• Öksürür
• Nefes
alabilir
• Konuşabilir
Bu durumda
hastaya dokunulmaz, öksürmeye teşvik edilir.
Tam
tıkanıklık olan kişilerde Heimlich Manevrası nasıl uygulanır?
Hava
yolunun, solunumu gerçekleştirmek için gerekli havanın geçişine engel olacak şekilde
tıkanmasıdır.
Bilinci
yerinde olan (bilinci açık) kişilerde Heimlich Manevrası:
• Hasta
ayakta ya da oturur pozisyonda olabilir,
• Arkadan
sarılarak gövdesi kavranır,
• Bir
elin baş parmağı midenin üst kısmına, göğüs kemiği altına gelecek şekilde
yumruk yaparak konur. Diğer el ile yumruk yapılan el kavranır,
• Kuvvetle
arkaya ve yukarı doğru bastırılır,
• Bu
hareket 5-7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar tekrarlanır,
• Tıbbi
yardım istenir (Ambulans Tel: 112).
1 yaşın
altındaki bilinci açık bebekler için
Belirtileri:
• Nefes
alamama,
• Ağlayamama,
• Ses
çıkaramama,
• Yüksek
frekanslı seslerle beraber etkisiz öksürme,
• Yüzün
morarması.
Yapmayın:
• Bebeğiniz
öksürebiliyorsa, nefes alıyor ya da ağlayabiliyorsa ona müdahale etmeyin.
• Eğer
tıkayan cismi göremiyorsanız, onu yerinden almaya ya da çıkarmaya çalışmayın.
(Eğer tıkayan cismi görebiliyorsanız kanca şekline getirdiğiniz işaret parmağınızla
yerinden almaya ya da çıkarmaya çalışın.)
İlk
Yardım:
1. Bebeğinizi
bir kolunuzun üzerine ters olarak yatırın.
2. Baş
parmağınız ve diğer parmaklarınızın yardımıyla bebeğin çenesini kavrayarak
boynundan tutun ve yüzüstü pozisyonda öne doğru eğin.
3. Bebeğin
başını gergin ve gövdesinden aşağıda bir pozisyonda tutun.
4. Beş
kez el bileğinin iç kısmı ile bebeğinizin sırtına kürek kemiklerinin arasına
hafifçe vurun.
5. Başı
elle destekleyerek diğer kolun üzerine sırtüstü çevirin.
6. Yabancı
cismin (boncuk, leblebi, yiyecek, vb) çıkıp çıkmadığına bakın.
7. Çıkmadıysa
başı gövdesinden aşağıda olacak sırtüstü şekilde tutun.
8. Beş
kez iki parmakla gögüs kemiğinin alt kısmından karnın üst kısmına baskı uygulayın.
9. Yabancı
cisim çıkana kadar devam edin.
10. Tıbbi
Yardım (Ambulans Tel: 112) isteyin.
1
yaşından büyük bilinci açık çocuklar için
Belirtiler:
• Nefes
alamama,
• Konuşamama
ya da ağlayamama,
• Yüksek
frekanslı seslerle beraber etkisiz öksürme,
• Yüzünün
morarması.
Yapmayın!
• Eğer
çocuğunuz hali hazırda öksürebiliyor, nefes alıyor ve ağlayabiliyorsa ona
müdahale etmeyin.
• Eğer
tıkayan cismi göremiyorsanız, onu yerinden atmaya ya da çıkarmaya çalışmayın.
İlk
Yardım:
1. Çocuğunuzun
arkasına geçin ve kollarınızı onun beline dolayın.
2. Elinizi
yumruk yapın. Yumruk yaptığınız elinizi diğer elinizle tutun. Yumruğunuzun başparmak
tarafını çocuğun midesinin üst kısmına, göğüs kemiği altına gelecek şekilde
koyun. (Heimlich Manevrası)
3. Kuvvetle
arkaya ve yukarı doğru bastırın.
4. Bu
hareketi 5-7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar tekrarlayın.
5. 112’yi
(Ambulans Tel) arayın.
Eskiden: Çocuğun boğazına yabancı bir cisim
veya yiyecek parçası kaçtığı görüldüğünde hemen sırtına kuvvetli bir şekilde
vurulurdu.
Günümüzde:
Eğer çocuk konuşabiliyor veya öksürebiliyorsa, kendi kendine öksürerek cismi çıkarmasına
izin verin.
Neden sırtına
vurulmamalı?: Çocuk büyük bir olasılıkla öksürerek cismi çıkarır, ama bu esnada
sırtına vurursanız, cismin soluk borusunun daha gerilerine gidip yerleşmesine
neden olabilirsiniz.
Kısmi
tıkanıklık olan kişilerde ilk yardım nasıl uygulanır?
• Eğer
kişinin hava yolunda yeterli hava giriş çıkışı mevcutsa, kazazede öksürmeye teşvik
edilmeli, yakından izlenmeli ve başka bir girişimde bulunulmamalıdır.
Kazazedenin henüz ayakta durabildiği bu dönemde onun arka tarafında yer alınmalıdır.
• Bu
durumda, kazazede öncelikle bulunduğu pozisyonda bırakılmalıdır.
• Kazazedenin
solunum ve öksürüğü zayıflarsa ya da kaybolursa ve morarma saptanırsa derhal
girişimde bulunulmalıdır.
• Belirgin
bir yabancı cisim, yerinden çıkmış veya gevşemiş takma dişleri varsa bunlar
yerinden çıkarılır.
• Eğer
yabancı cisim görülemiyorsa ve hastanın durumu kötüye gidiyorsa tam tıkanmada
yapılan ilk yardım uygulamalarına başlanır.
Elinizi
yumruk yapın. Yumruk yaptığınız elinizi diğer elinizle tutun.
Yumruğunuzun
başparmak tarafını çocuğun midesinin üst kısmına, göğüs kemiği altına gelecek
şekilde koyun.