BİR KİTAP / BİR VİDEO
JAZZ ANECDOTES:
Second Time Around
Bill Crow
Oxford University Press
ISBN: 0195187954
ABD, 2005
391 sayfa
Karton Kapaklı
18.95 $
Basçı ve Jazz yazarı Bill Crow’un derlediği, ünlü Jazz
müzisyenlerinin, yaşam biçimlerinin, favori anı ve öykülerinin kapsamlı bir
antolojisi olan “Jazz Anectodes” 1990 yılında piyasaya sürüldüğünde, kısa
sürede klasikleşen jazz kitapları arasına girmişti. 15 yıl sonra, kitabının bu
ikinci baskısına 150’ye yakın yeni anı/öykü ekleyen Crow, Jazz müzisyeni olmanın
keyif ve zorluklarını farklı bir perspektiften, söylenceler aracılığıyla
anlatmayı sürdürüyor. İlk baskıda olduğu gibi, kitapta (Öğretmenler ve Öğrenciler;
Sahne Korkusu; Menajerler, Ajanlar ve Patronlar; İşe Alma ve Kovma; Turnede
Hayat; Önyargı ve Ayrımcılık; İyi Bir Lakabın Önemi; gibi) farklı temalara göre
sınıflandırdığı anı/öyküleri derlemek için kendi anılarından, biyografilerden,
söyleşilerden ve Rutgers Üniversitesi’nin Jazz Enstitüsü’ndeki muhteşem sözlü
tarih arşivinden yararlanan hoşsohbet yazar, Jazz dünyasını tüm ayrıntılarıyla
irdelemeyi başarıyor. Bu arada, Bessie Smith ve Louis Armstrong’tan Coleman
Hawkins ve Lester Young’a; Charlie Parker ve Dizzy Gillespie’den Miles Davis,
Charles Mingus ve John Coltrane’e kadar, 30’a yakın ünlü müzisyenle ilgili
öyküleri ayrı bölümlerde toplarken, bu yeni baskıda Benny Goodman, Chet Baker,
Buddy Rich ve Paul Desmond’la ilgili yeni anı ve anektodlara da yer vermiş (ama
Jazz’ın belki de en renkli figürü olan Sun Ra’yı her nedense bu kez de atlamış!).
Çoğu (kara) mizah içeren öykülerde, Jazz müzisyenlerinin “çileli” hayatlarının,
klasik tarihçelerde anlatıldığı gibi, sadece alkol, uyuşturucu ve ayrımcılıkla
yoğrulmamış olduğunu görecek ve arada kendinizi tutamayıp bol bol kahkaha
atacaksınız. Bu özgün ve eğlenceli kitabın sonuna geldiğinizde, sadece
1920’lerle 1960’lar arasındaki Jazz dünyasını değil, ama Amerika’nın 50 yıllık
sosyal tarihini de keşfettiğinizi fark edeceksiniz. Jazz tarihini birinci elden
ve ilginç öyküler aracılığıyla öğrenmek isteyenler için eşi benzeri bulunmayan
bir kaynak kitap.
BILL EVANS TRIO
“The Oslo Concerts”
Shanachie
ABD, 2007 (1966;1980)
70’
Siyah-Beyaz & Renkli
1.33:1; DD 2.0 Mono
DVD Region 1 / NTSC
19.99 $
Bill Evans pek çok Jazzsever için kült bir piyanisttir.
Müzisyenin kısa yaşam öyküsünde ve seçkin diskografisinde Modern Jazz’ın gelişimini
izlemek mümkündür. Evans’tan sonra gelmiş ve ondan etkilenmemiş Jazz piyanisti
düşünülemez. Evans’ı canlı izleme olanağı bulamamış bizler için, Oslo’da 24 yıl
arayla verdiği iki konserin Norveç TV’si tarafından yapılmış kayıtlarını
biraraya toplayan bu DVD gerçek bir hazine. 1966’nın Ekim ayında Oslo Munch
Müzesi’nde siyah-beyaz kaydedilen ilk konserde Evans’a, kısa bir süre önce
birlikte çalışmaya başladığı basçı Eddie Gomez ile Avrupalı “misafir” davulcu
Alex Riel eşlik etmiş. Üçlünün seslendirdiği parçalar: “Very Early”; “Stella by
Starlight”; “If You Could See Me Now”; “Autumn Leaves”; “Time Remembered”;
“Nardis”; ve “Five”. Piyanistin, ölümünden yaklaşık bir ay önce, 1980 yılının Ağustos
ayında Molde Jazz Festivali kapsamında, son (ve 60’lı yılların başındaki, basçı
Scott LaFaro ve davulcu Paul Motian’lı efsanevi üçlüsünün ardından en başarılı
gördüğü) üçlüsü ile, yani basçı Marc Johnson ve davulcu Joe LaBarbara eşliğinde
verdiği konserin renkli kayıtları ise “Person I Knew”; “Days of Wine and
Roses”; “Your Story”; ve “Nardis” yorumlarını içeriyor. Aslında DVD’de yer alan
iki farklı “Nardis” yorumu, Evans’ın 15 yılda aldığı yolun ve olgunlaşmasının
tipik bir göstergesi. Parçanın 1966 kayıtlarındaki kısa ama nefis versiyonunda,
kontrollü, geleneksel ve entelektüel bir piyanist izlerken, virtüozitesini
sergilediği uzun rapsodik bir soloyla başlayan 1980 kayıtlarında güçlü armonik
ve ritmik yapısıyla daha serbest ve deneysel bir performansa tanık oluyoruz. Bu
konserin ardından Evans’la yapılmış kısa bir söyleşi de DVD’nin bonusu!
Mükemmel ses ve görüntü kalitesiyle hiç kuşkusuz Bill Evans’ın şimdiye kadar
piyasaya sürülmüş en iyi konser kayıtlarını içeren bu DVD’yi Modern Jazz’ın
temel taşlarından birini daha yakından tanımak isteyen herkese öneririm.
Jazz Sözlüğü
X – 1. Eskiden beri, ismi bilinmeyen ya da belirtilmek
istenmeyen kişiler için kullanılan X terimi, 20. yüzyılın başlarından itibaren
Müslümanlığı seçen zenciler tarafından soyadı yerine kullanılmıştır (en ünlü
örnek, Malcolm X’tir). Burada zenciler, soyadı kullanmayı redderek Afrikalı
kimliklerinin ortadan kaldırıldığı kölelik dönemi uygulamalarına da atıfta
bulunmaktadır. (“Mr. Freedom X” – Miles Davis); 2. 1950’li yılların başında,
ilk korsan plak şirketlerinden “Label X”, klasik Jazz döneminin nadir 78’lik
plaklarını 33 devirli LP (uzunçalar plak) olarak yayınlamıştır. RCA şirketinin
açtığı davanın sonucunda, bu korsan plakların RCA’in kendi fabrikalarında basıldığı
ortaya çıkmıştır! Bunun üzerine, Riverside plak şirketinin de kurucuları olan
Orrin Keepnews ve Bill Grauer’in derlediği eski kayıtlar, 10 inçlik LP’lerde,
RCA’in artık resmen kullanmaya başladığı “X” logosu altında yayınlanmıştır.
Xylophone - Jazz müziğinde çok nadir olarak
kullanılmış olan bu vurmalı alet, 1943 yılında vibrafona geçinceye kadar Red
Norvo’nun kullandığı ilk enstrümandı. Lionel Hampton da bazı kayıtlarında
xylophone kullanmıştır.Lionel Hampton da bazı kayıtlarında xylophone kullanmıştır.
Yardbird – (Sözlük anlamları: 1. Acemi er, çaylak; 2.
ABD’nin Güney eyaletlerinde: kümes hayvanı, tavuk; 3. Aslında iki sözcükten
oluşturulmuş bu bileşik isim, mot-a-mot “avlu kuşu” diye çevrildiğinde kast
edilen, kümeste fazla vakit geçirmeyen ve avluda dolaşmayı yeğleyen “asosyal”
kanatlıdır.) Alto saksofoncu Charles “Charlie” Parker’ın (1920-1955) lakabı.
Çoğunlukla Bird (bkz. bu sözcük) biçiminde kısaltılarak kullanılmıştır. Genelde
tavuk yemeyi çok sevdiği için bu lakabı taşıdığı düşünülen Parker’ın, ücra
köşelerde tek başına çalması, veya çok gençken, kulüplere girmesinin henüz
yasak olduğu dönemde, içeride çalan müziğe saksofonuyla kulüp önünde eşlik
etmesi de Yardbird lakabının kökenleri arasında sayılmıştır.
Young Man with a Horn – (Sözlük anlamı: Borazanlı Genç
Adam) Yazar Dorothy Parker’ın kornetçi Bix Beiderbecke’nin yaşam öyküsünden
esinlenerek kaleme aldığı, 1938 yılında yayımlanan romanı. 1949 yılında
sinemaya aktarıldığında, Bix’ten esinlenilmiş Jazz müzisyeni rolünü Kirk
Douglas oynamış, filmin ses kayıtlarında ise çalış tarzını Bix’inkine benzeten
Harry James görev almıştır.
Yusef Lateef – Saksofoncu William Evans’ın (1921),
Müslümanlığı seçtikten sonra kullanmaya başladığı isim.
Z – Bir onsluk uyuşturucu paketi; ZZ – Uyuşturucu;
(Bilindiği gibi, ZZZZZ terimi, karikatürlerde uykuda horlamayı ifade etmek için
kullanılır; İngilizce’de bu terimi ifade eden “zee’s” (z’ler) sözcüğünün
sesinden yola çıkılarak oluşturulan Zeez sözcüğü de, müzisyenler arasında “kısa
uyku, kestirme, şekerleme” anlamında kullanılmıştır; “Zeez” – Dave Frishberg)
Zero Cool – (Sözlük anlamı: Sıfır Klas) Zenci
ve Jazz argosunda sözcükleri zıt anlamda kullanma geleneğine uygun bir biçimde,
olunabilecek en “cool” (bkz. bu sözcük) hal! Bu terim bir müzisyen için en üst
seviyede takdir ifadesi olarak kullanılır.
Zonked – Sarhoş, zom olmuş; kendinden geçmiş
uyuşturucu bağımlısı (“Zonked” – Red Prysock)
Zoot – 1. İyi giyimli, çekici ve modaya uyan kişi
(Zootie, Zooty ve Zutty ile eşanlamlı). 2. Sonuna ünlem işareti eklendiğinde
(yani Zoot! olarak): müzisyenleri daha canlı ve swing’li (bkz. bu sözcük)
çalmaya teşvik eden sesleniş sözcüğü; 3. Tenor ve soprano saksofoncu John Haley
“Zoot” Sims’in (1925-1985) lakabı. Kibar görünümü nedeniyle takıldığı sanılan
bu lakabı meslek yaşamının ilk yıllarında, California’dayken kullanmaya
başlamıştır. Muppet Show’da saksofon çalan kuklanın adı da Zoot’tur; Zoot Suit
– 1930’lardan itibaren, giyimine düşkün ve biraz da frapan giyinmeyi seven
erkeklerin giydiği, omuzları vatkalı, geniş yakalı, göğüse oturan, diz hizasına
kadar inen bir ceket ile yüksek belli, pilili, paçaları bileklerde daralan bir
pantalondan oluşan takım elbise.
Zulu – 1. Güney Afrika’da bir kabile; 2. 20. yüzyılın
başında, New Orleans’ta oluşan zenci yardım birliği. 1916 yılında, Zulu Sosyal
Yardım ve Keyif Kulübü adı altında resmen kurulan ve 1909 yılından beri Mardi
Gras karnavalına katılan en ünlü yerel sosyal grup olan Zulular, her yıl Zulu
Kralı ve Zulu Kraliçesi seçerler. 1949’da Louis Armstrong Zulu Kralı
seçilmiştir. İlk kez 2006 yılında, Zulu kabilesinden 20 “savaşçı”, Mardi Gras
şenliklerinde New Orleans “Zulu”larıyla beraber resmi geçide katılmıştır.
(“Zulu’s Ball” – King Oliver)
Zydeco – (Kelimenin kökü, farklı Afrika dillerinde
“dans” anlamına gelen “zariko”, “zodico”, and “zai’co laga laga” sözcüklerine
dayanır.) Güneybatı Louisiana’da, Kanadalı-Fransız kökenli beyazların yaptığı
Cajun (bkz. bu sözcük) müziğinin, Creole (bkz bu sözcük) kökenli ritmik
versiyonu. Temel enstrüman olan akordeondan, ağız armonikası çalan blues
müzisyenlerinin çıkardığı sesleri elde etmek için uğraşılır. Ritm çalgıları
olarak, gitar, washboard (ya da rubboard) (bkz. bu sözcükler) ve triangel
kullanılır. Bazı gruplar keman, bazıları ise rhythm & blues’a yakın bir
sound elde etmek için tenor saksofon da kullanırlar.