Butch Morris...
Orkestra yönetme (conduction) nedir? Dinleyiciler için kısa
bir tanımını verebilir misiniz? Besteye mi daha yakın, düzenlemeye mi?
Conduction* (yönetilen yorum/doğaçlama), gerçek-zamanda bir
müzikal düzenleme ya da besteyi değiştirmede ya da kurmada kullanılan anlam
belirten bir işaretler ve el hareketleri sözlüğüdür. Her işaret ve el hareketi
yorum için üretici bilgi iletir ve armoni, melodi, ritm, artikülasyon,
cümlelendirme ya da biçimi başkalaştırma için anlık olanaklar sunar.
“Orkestra yönetme sözlüğü, müzisyenleri bağımsız olarak
anlama ve başarmaya yöneltecek tanım ve anlam taşıyan simgesel bir bilgidir
(talimat: işaretler ve el hareketleri). Müziğin engin arazisinde seyir için
gerekli olan katiyet ve odaklanmayı sağlar.
Orkestra yönetme ilkeleri her müzisyenin tarihi, bilgisi,
zekâsı, tecrübesi, içgüdüsü, sezgisi, ifadesi, iradesi ve düşgücünün analitik
muhakemesini temel bir gerek olarak teşvik eder, arttırır ve hatırlatır.
Orkestra yönetmede, besteleme sanatı ile performansın dolaysızlığı
birbirine bağımlı hale gelirken müziğin lisanı, topluluğa açık olan ve
topluluğun içindeki bütün yerli dilleri geliştirir ve bütünleştirir.
Orkestra yönetme aktarma, iletişim ve ifadeyle ilgilidir;
kültür ve üslubun yalnızca kendine özgü nitelikleri nedeniyle değil, ama her
birinin bir toplulukta benzersiz bir buluşmaya nasıl katkıda bulundukları
nedeniyle de birlikte yaşadıkları bir ortak arazidir. Daha doğrusu, yeni
ilkeler ve yeni algılarla yeni becerilere açık bir müzisyenlik kapasitesiyle ilgilidir.
Çeşitli müzik türlerine ilişkin ne tür bir tatminsizlik, orkestra yönetmeyi
geliştirmenize yol açtı?
Müziğe ilişkin hiçbir tatminsizliğim yok... Müziği severim. Neyin yapılıp neyin
yapılamayacağı öğretisinin teorisine ilişkin sorularım vardı. Ben de müzikte
“her tür” olanağı geliştirmenin imkânsızlığını araştırmaya koyuldum. İlk sorum
da, potansiyalin nerede olduğu idi... Benim potansiyalim nerede... “Müzik”in
potansiyali nerede?
Fizikteki yönetimin altındaki mekanizma, malzemeye bağlıdır. Sizin yönetiminiz
için de aynı şey geçerli mi? Sizi çok farklı topluluklar ile çalışırken gördüm.
İnsanlar (bugün bile) bana ne “tür” müzik yaptığımı
sorduklarında, jazz’cıyım diyorum, ama yaptığım müziği tanımlamak, topluluğun
kozmolojisine bağlı. Ben (sadece) bilgi aktarıyor/iletiyorum ve müzisyenler bu
aktarımı yorumluyor.
Ben yapı/biçimden sorumluyum, enstrümantalist de niteliksel
içerikten sorumlu. Burada anahtar, sorumluluk... ama müziğin bütün kumaşına,
müzikaliteye, müzisyenliğe ve insan topluluğu/insanlığa karşı sorumluluk.
Daha önce hiç çalışmadığınız müzisyenlerle de birlikte çalışıyorsunuz, ama hiç
değilse bir prova yapıyorsunuz. Daha önce çalıştığınız gruplarla çalışmak ile
ilk kez çalıştığınız bir toplulukla çalışmak arasında belirgin bir fark var mı?
Küçük katılımcılar çekirdeğinizin rolü ne?
Bir günlük topluluklarla sadece bir şeyi kanıtlamak için
çalıştım... Artık bunu yapmıyorum. O, gençkendi. Gençlik şaşırtıcı bir şey,
insan onunla pek çok şey yapabiliyor. Burada anahtar, “anlayış ve sabır”dır ki,
gençlik için çoğu kez zordur... ama işaretlere dikkat ederseniz, yol boyunca
bir kapı görünür... ne yapacaksınız? Bütün katılımcılarıma bu kapının içinde
rastladım ve bana, “haydi, çalışalım,” dediler. Küçük bir çekirdek değil, bütün
bu kıtalarda yaşıyorlar... bütün bu şehirlerde. Ve hepsi de büyük fikirler
veriyor, keyif veriyor.
Yakın bir gelecekte provasız doğaçlama yönetmenin mümkün olabileceğini
düşünüyor musunuz?
Ben doğaçlamacıyım, enstrümantalist ise yorumcu. Senfonik
orkestralardan gittikçe daha çok davet alıyorum ve çoğu kez, doğaçlamacı
değiller... Doğaçlamacı olmayanlara doğaçlamayı bir günde öğretemezsiniz, bir
enstrümanı çalamayan birine o enstrümanı çalmayı bir günde öğretemeyeceğiniz
gibi. Kondüksiyon yeni bir çalışma ve eğitim alanıdır... Bilgi her yerde.
Kenny Wollesen, Jonathan Haffner, Orchestra Slang’da birlikte çalıştığınız
müzisyenler, İlhan Erşahin’in müziğine de aşinasınız. Nublu Orkestra ile New
York’taki Nublu’da da çalışıyorsunuz. Bu, Nublu ile çalışmanın sizin için daha
kolay olduğu anlamına mı geliyor?
Herhangi bir toplulukla çalışmak zordur, ödüllendirici ve
eğlencelidir. Müziğin doğası, insan ruhu kadar engindir.
Dörtten otuz bire çıkan el işaretlerinin sayısı, sonucu büyük ölçüde etkiliyor
mu? El hareketleri yoruma açık mı?
Bu dünyadaki her insanın hayatta ve Kondüksiyon Sanatı’nda
“vereceği” çok özel bir şeyler vardır.
Peki, süreçteki riziko unsuru ne olacak? Duymadan önce ne duyacağınızı asla
bilemiyorsunuz, bu daha önce birlikte çalıştığınız bir topluluk olsa da. Riziko
unsuru sizi rahatsız ediyor ya da heyecanlandırıyor mu?
Yönetmeye duyduğum ilgi ve onunla uğraşmış olmam bana bilgi
sağladı ve beni müzikal bir olanağın evrimini gözleyeceğim eşsiz bir duruma
getirdi.