Nguyén Lé ile iki arada bir
derede mini sohbet!
Usta jazz gitaristi Nguyên Lê, Garanti Caz Yeşili konserleri
kapsamında, geçtiğimiz Şubat ayının son günlerinde Babylon'da sahne aldı ve
"Celebrating Jimi Hendrix 4tet" başlıklı projesiyle ünlü müzisyenin
parçalarını jazz’a taşıdı.
Basın bülteninde onun adının Jimi Hendrix'ten sonra yetişen
jazz gitaristleri Mike Stern, John Scofield ve Bill Frisell gibi ustalarla
birlikte anıldığı yazıyordu. Ben dinlediğim albümlerinden onun basın bülteninde
yazdığı gibi doğudan batıya, jazz’dan rock'a, geleneksel müzikten özgür
denemelere uzanan ruhani ve etkileyici müziği olduğunu biliyordum.
Basın bülteninde ayrıca onun şu sözleri yer alıyordu:
"Jimi'nin müziğini, bugün yaşasaydı belki de keşfetmek
isteyeceği türlere taşıyarak, bir jazz’cının özgürlüğüyle icra etmek istedik.
Jimi'nin çocukları olarak, onu bu şekilde onurlandırmak, anmak ve müziğindeki
mitleri araştırmak için çaba sarf ettik".
Onun kısa bir biyografisine gelince; Fransız gitarist,
Vietnamlı bir ailenin çocuğu olarak Paris'te doğdu. Farklı kültürlerin ve
estetik anlayışların kaynaştığı şehir hayatında yetişen sanatçı, eklektik bir
tarzın savunucusu oldu. 1994 yılında, Steve Arguelles, Corin Curschellas ve
Richard Bona'yla "The Hendrix" projesini tamamlayan Nguyên, 1995
yılında "Million Waves" albümündeki "Little Wing"
yorumuyla, rock enerjisi taşıyan jazz ustalığını açığa vurdu. 1995'te, Trilok
Gurtu, Terry Bozzio, Cassandra Wilson, Jack Bruce, Vernon Reid, Victor Bailey,
Pharoah Sanders gibi tanınmış gitaristlerle birlikte, "Universe of Jimi
Hendrix"le Stuttgart Festivali'ne konuk oldu. Bu tarihten itibaren, World
jazz'da önemli seslerden biri haline geldi. 1996'da yayınladığı "Tales
from Viet-Nam", Jazztimes dergisi tarafından, son 10 yılın en ilham verici
kayıtlarından biri olarak nitelendirildi. So What, kendisi için, "Yeni ve
evrensel bir dil yarattı" yorumunu yaptı.
Ben de onun hakkında özgün bir röportaj çıkartmak için
Babylon ekibinin konuğu olarak kapıyı çaldım, sound check’i bitirmesi için
sabırla bekledim, konserden önce yemeğe gidecekti, ama bana 15 dakika ayırdı ve
bakın neler konuştuk neler: Babylon’un kapısında, küçük bir koltukta 15 dakika
İstanbul’a hoş geldiniz, kendinizi nasıl hissediyorsunuz? İstanbul size ne
ifade ediyor?
İstanbul’u çok seviyorum, bugün öğleden sonra şehri gezdik,
müzik enstrümanları satan bir dükkana girdik, çok güzel vakit geçirdik. Ben bir
tane saz aldım, davulcumun eşi Türk’tür o bize tercümanlık yaptı. Dükkan sahibi
bize çok dostça davrandı, bir çok öykü anlattı.
Türk müziği de dahil bir çok farklı müzikle ilgilendiğinizi biliyorum,
Fransa’da doğmuş bir Vietnamlı müzisyensiniz, bir çok değişik müziğin içinde
yaşıyorsunuz. Nasıl bir duygu bu? Uzun dönemde nasıl bir insan oluyorsunuz?
Bu gerçekten de uzun bir yol. Ben gitarist olduktan sonra
müziğimde bir kişisellik ve özgünlük yaratmak zorunda olduğumu hissettim.
Yarattığım şeyin dünyadaki tüm kültürler ile uyum içinde olması gerekiyordu.
Değişik kültürler her zaman bana fantastik geldi ama aynı zamanda önce kendim olmam
gerekiyordu. Kendim olmayı jazz müziğinden ve kendi Vietnamlı köklerimden
öğrendim. 1995’de Vietnam müziğinden kaynaklanan bir albüm yaptım, “Tales from
Vietnam”. Bu proje halen değişik şekillerde devam ediyor. Modern ve geleneksel
müziklerin jazz ile birleşiminden kaynaklanan müzikleri yaptıkça bu deneyimin
diğer kültürler ile de paylaşılması gerektiğini düşündüm. Bu sefer başka
ülkelerin müzisyenleri ile projeler üretmeye başladım. Her zaman yeni şeyler
öğreniyorum ve öğrenmeyi çok seviyorum. Değişik kültürler ile yakınlaşıp
çalışırsanız hep yeni şeyler öğrenmeye devam ederseniz. Bu yüzden Kudsi Ergüner
ile yaptığımız projeyi çok sevdim. Ondan da birçok ilginç şey öğrendim ve
değişik ilhamlar aldım.
Peki jazz’dan ne öğrendiniz?
Jazz’dan gitarı öğrendim (kahkahalar attı). Gerçek şu ki
gitar çalmayı öğrenirken bir yandan da jazz’ı öğrendim.
Örneğin jazz’dan önce gitar sapındaki notaları bilmiyordum,
ama jazz’da sapın her noktasını bilmeniz gerekiyor. Jazz teorisi çok önemli bir
şey ve mutlaka öğrenmeniz gerekiyor. Jazz standartlarını öğrenirken jazz’ın
temelini, armoni ve melodi arasındaki ilişkiyi öğrendim.
Bu gece Jimi Hendrix’e saygı projenizi sunuyorsunuz, Hendrix’den neler
öğrendiniz?
Jimi Hendrix’de benim müzikal köklerimden birisi, beni ilk
derinden etkileyen müzik “rock müziktir, onu dinleyerek müziğe başlamıştım.
Ayrıca ben elektro gitar çalıyorum ve benim gerçek sesim bu, akustik gitar
değil. İlk defa elime bir elektro gitar alıp sapına parmaklarımla dokunduğum
zaman benim sesimin bu enstrüman olduğunu içimde hissetmiş ve kendimi ona
kaptırmıştım. Jimi Hendrix elektro gitarın babasıdır. Tüm bu enerjiyi ancak
elektro gitar ile üretebilirsiniz. Benim için bu bir stil meselesi değil enerji
meselesi. Hendrix elektro gitarın sesini yaratmış bir semboldür benim için.
Onun sınırlarını genişletmiş farklı boyutlara getirmiştir. Bu sadece gitarın
sesini amplifikatör ile yükseltmekten ibaret de değildir. Özellikle onun
akustik gitardan her yönüyle farklı olan sesini yaratmıştır.
Jimi Hendrix bizler için bir sembol haline gelmiştir zira
onun çaldığı her nota onun son notası olmuştur. Çünkü gitarını her müzisyenin
mutlaka öğrenmesi gerektiğini düşündüğüm bir yoğunlukta çalmıştır.
Peki, sizin fantezi projeniz nedir?
Henüz tanımadığım ve birlikte çalışmadığım birçok kültür ve o
kültürün müzisyeni var. Örneğin henüz Hintli müzisyenler ile birlikte
çalışmadık. Ayrıca oryantal müziği daha derinlemesine tanımak istiyorum, sizin
müziğinizi sadece Kudsi’den gördüğüm kadarıyla biliyorum. Mesela Türk klarinet
müziğini merak ediyorum, eminim ki burada jazz klarinet dünyasında olandan çok
daha fazla yenilikler oluyordur.
Bana biraz Vietnam müziğinden söz eder misiniz, onu özel yapan şeyler nelerdir?
Bu müzik bize ne gibi bir öykü anlatır?
Vietnam müziği pentatonik bir müziktir, aralıkları farklıdır.
Notanın derinliğine inmek çok önemlidir, az nota çalınır ama her çalınan
notanın altında dünyalar vardır. Tek bir nota vibratolar ile sonsuz şekillerde
süslenebilir. Özellikle Güney Vietnam müzikleri bir çeşit “blues” olarak kabul
edilebilir. Yaşamın acılarını müzikle anlatır ve müzikle güzelliğe varır.
Şekilsel olarak olmasa bile duygusal açıdan “blues” a çok benzer. Bildiğiniz
gibi bu da son derece evrensel bir şeydir.
Vietnam müziği jazz’a ne katıyor?
Demin bahsettiğim süslemeler, pentatonik aralıklardan
kaynaklanan farklı ses boyutları, ve bir çeşit narinlik, kırılganlık, Vietnam
müziği bu tip özellikleri ile jazz müziğine bir şeyler katıyor diyebiliriz. Bu
akşam çalacağım müzikten ve onun yoğunluğundan çok farklı bir şey bu.
Dünyanın bu günkü durumu hakkında ne düşünüyorsunuz? Bunca
felsefe, din ve öğretiden sonra hala savaş ve şiddet dolu bir dünyada
yaşıyoruz.
Şu sırada batı dünyasının dışındaki dünyanın yükselişine
tanık olduğumuz bir çağda yaşıyoruz, bu hem düşündürücü hem de korkutucu bir
şey. Bu benim müziğimle yapmaya çalıştığım şeyle örtüşüyor, ben de bu yükselen
kültürlerin duygularını ifade eden ve onunla uyuşan kişiliğe sahip bir müzik
yapmaya çalışıyorum. Bu günlerde kendi kişiliğini bulmak herkesin tutkusu haline
geldi. Bu çok iyi bir şey ama eğer başka kültürlere kapalı olma tavrına dönerse
çok tehlikeli de olabilir. Bence kimlikler her zaman evrensel olarak
paylaşılacak şekilde geliştirilmeli ve tüm dünyaya diyalog kurularak
iletilebilmeli.
Adınız Nyugen ne anlama geliyor?
Genesis, yani dünyanın yaradılışı, adımın anlamı bu.
Eh sizde jazz dünyasında yeni bir dünya yaratmış bir
insansınız, dolayısıyla da bence size çok uyan bir adınız var. Peki, kimdir
Nyugen, hani o meşhur “My Lady Darbanville” şarkısında sorulduğu gibi, gece
yatakda tek başına kaldığınız zaman kimsiniz?
Buna cevap veremem, belki de eşime sorman gerekir. Uzun
yıllardan beri birlikte olduğum bir kız arkadaşım var.
Peki, yıldız burcunuz ne?
Ben oğlak burcundanım, ama Çin astrolojisine göre de köpek
burcundanım. Bu burcun insanları çok dost olurlar.
Buradaki hayranlarınıza iletmek istediğiniz bir mesaj var mı?
Burada da birçok hayranım olduğunu biliyorum. Türkiye’yi çok
seviyorum, böyle eski bir tarihi ve kültürü olan bir ülkede çalmak gerçekten
bir ayrıcalık. Türk müziği hakkında çok az şey biliyorum ama bildiğim şey bile
onun ne kadar derin olduğunu bana yeterince hissettirdi. Türk müzisyenlerle
çalma fırsatım oldu, örneğin fantastik bir kemençeci olan Derya ile birlikte
çaldım, çalıştığım tüm Türk müzisyenleri kendi müziklerinin derinliğini bilen
insanlar. Ama aynı zamanda modern müzikleri de biliyorlar, o dili de
konuşuyorlar.
Bizimkilerle bir albüm yapma fikrine ne dersiniz? Sizce böyle
bir projeyi kim başlatmalı?
Çok isterim ama gerçek şu ki Paris’te yaşayan insanlarla
birlikte çalışmak benim için lojistik açıdan daha kolay oluyor. Daha kolay bir
araya gelebiliyor ve kayıt yapabiliyoruz.
Paris’i seviyor musunuz, Fransız müziğinden etkileniyor musunuz?
Tabi, ben Paris’te doğdum, ama Fransız müziğinden fazla
etkilenmedim. Size tuhaf gelecek ama Fransız müziği Paris’te çok duyulan bir
müzik değil ama Paris’in kendisinin özel bir titreşimi var, ben onun içinde
yaşıyorum.
Bir ara rahatsız olduğunuza dair haberler duymuştuk, bu doğru mu?
Evet, ama bu çok eski bir haber, beş yıl önce böyle bir şey
olmuştu ama şimdi çok iyiyim, tekrar Türkiye’ye geleceğim.