Şu jazz dedikleri...
“Jazz singing is like pornography. You can't say what it
is, but you know it when you see it.
Jazz şarkıcılığı pornografiye benzer. Ne olduğunu
söyleyemezsiniz, ama görünce anlarsınız. ” – KURT ELLING
Genç Koleksiyoncu: CHET BAKER – 2
(23 Aralık 1929 - 13 Mayıs 1988)
23 Aralık 1929’da, Oklahoma eyaletinin küçük bir tarım
kasabası olan Yale'de, bir çiftlikte dünyaya gözlerini açan Chet Baker’ın (ya
da gerçek ismiyle Chesney Henry Baker, Jr.) geçen sayımızda gözden geçirmeye başladığımız
müzik yaşamını kaldığımız yerden sürdürüyoruz... Trompetinin temiz tınısı,
Miles Davis’in tarzından etkilenmiş lirik ve melodik çalış stili, ve Jazz’da o
güne kadar rastlanmayan sıradışı vokalleriyle, 50'li yılların ilk yarısında,
Cool Jazz akımının California'da gelişen, beyaz müzisyenler ağırlıklı
"West Coast / Batı Sahili" kolunun adeta simgesine dönüşen, Jazz
dergilerini anketlerinde Dizzy Gillespie, Miles Davis, Clifford Brown gibi
yetenekli trompetçileri geride bırakarak zirveye oturan, “asi genç” imajına
uygun yakışıklılığıyla “Jazz’ın James Dean’i” olarak anılmaya başlanan, kısık
hatta biraz efemine romantik sesiyle genç kızların başını döndüren, yani
sonuçta o dönemin en popüler Jazz müzisyenlerinden biri olan Chet Baker,
1953’te 8 ay kaldığı Paris’te alıştığı eroin illetine kendini iyice kaptırmıştı…
Eşi Halema ve iki çocuğuyla yolunu ayırdıktan sonra, 1959'un Nisan ayında
Harlem'de uyuşturucu satın alırken yakalanan ve Rykers Island'da altı ay hapse
mahkum edilen 30 yaşındaki müziyen, cezasını tamamlamasının ardından ABD'den
ayrılmaya karar verdi. Eroin bağımlılığının kendisine Amerika'da yaşama ve iş
bulma olanağı vermeyeceğini gayet iyi anlamış olan trompetçi, büyük ilgi gördüğü
İtalya'ya yerleşti. Ama bu gönüllü sürgün de uyuşturucu sorunlarına çözüm
olamadı. İtalya yıllarında bir filmde oynayan ve çeşitli film müziği çalışmalarına
katılan Baker, 1960 yazında tutuklandı ve 16 ay hapis yattı. 1962’de, yine uyuşturucu
yüzünden, bu kez de Almanya'da tutuklandı ve sınırdışı edildi. Bir yıl boyunca
Avrupa'da kenten kente sürüklenen, o arada da Londra’da sahne alan Baker,
1964'ün başında Doğu Berlin'de bir kez daha tutuklanınca, Almanya'dan sürekli
olarak atıldı. O yılın Mart ayında, tam beş yıllık bir aradan sonra, ABD’ye
geri döndü ve Stan Getz'le beraber Newport Jazz Festivali'nde verdiği konserle
yeniden dikkat çekti. 1965’te üçüncü eşi Carol’la evlendi ve Los Angeles'a
yerleşti. Artık flügelhornu, bir gece kulisten çaldırdığı trompetine yeğliyordu.
Baker iki yıl içinde, Roulette, Limelight, EmArcy ve Prestige gibi farklı şirketler
için, Miles’tan esinlenmiş eski romantik tarzını, daha çok Fats Navaro’yu andıran
daha güçlü ataklarla zenginleştirdiği plaklar kaydetti. Ancak bu çalışmalarının,
hızla değişmekte olan Jazz piyasasında fazla ilgi görmemesi üzerine, yaşamını
zor şartlar altında sürdürmeye başladı. 1968 yılında bir gece, San Francisco'da
bir uyuşturucu çetesi tarafından yolu kesilen ve yediği feci dayak sonucu üst
dişleri dökülen Baker'ın meslek yaşamı sona ermiş sayılırdı. Ama bu olayın ardından
toparlanıp, iradesini kullanarak tekrar uyuşturucu tedavisi görmeye başlayan
müzisyen, yaptırdığı takma dişlerle yeniden trompet çalmayı öğrendi ve Dizzy
Gillespie'nin de desteğiyle dört yıl sonra Jazz dünyasına geri dönmeyi başardı.
Tabii artık daha farklı bir teknikle çalıyordu; ama işin ilginç yanı, daha geniş
bir skalada kullanmaya başladığı trompetine olan hakimiyeti artmıştı. 1974-75 yıllarında
New York’ta jazz kulüplerinde çalıştı. Ancak gösterdiği büyük çabaya ve
doldurduğu yeni albümlere karşın beklediği ilgiyi yine göremeyen sanatçı, 70'li
yılların ortasından itibaren, daha çok tanınıp sevildiği Avrupa'nın yolunu
yeniden tuttu ve teselliyi tekrar uyuşturucuya sığınmada buldu. O güne kadar,
23 yılda 40'a yakın albümde trompet çalıp, şarkı söyleyen Baker, ömrünün
geriye kalan son 13 yılında, Avrupa'da 70'i aşkın albümde boy gösterdi. Bunların
bir kısmı, sırf günü kurtarmak, gerekli uyuşturucu parasını kazanabilmek için
doldurulmuş sıradan plaklar ya da konser kayıtlarıydı. Ama arada sırada, uygun
ortamı bulduğunda, yine yeteneğini konuşturabiliyordu. Avrupa’ya döndükten
sonra, çalışının duygusal yönü epeyce artmıştı; çalkantılı yaşamına tezat
biçimde, trompetinin o daha sakin, sıcak, yumuşak ve derin tınısıyla Avrupalı
hayranlarını hala konserden konsere sürüklemeyi biliyordu. Yıllar boyunca çektiği
cefalar sonucunda yıpranan o bebek yüzüyse artık neredeyse tanınmaz bir hale
gelmişti. Bilsak Caz Festivali kapsamında İstanbul’da olaylı bir konser veren,
1987 yılında ilk Japonya turnesine çıkan ve Bruce Weber imzalı “Let’s Get Lost”
adlı, Oscar’a aday gösterilmiş belgeselde, kendi eseri olan trajik yaşamını tüm
çıplaklığıyla gözler önüne seren Chet Baker, 13 Mayıs 1988 Cuma günü,
Amsterdam'da kaldığı Prins Hendrik otelinde, ikinci kattaki odasının
balkonundan düşerek, 58 yaşında hayata veda etti. Gizemli ölümünün bir kaza mı,
intihar mı, yoksa cinayet mi olduğu hiçbir zaman açıklığa kavuşamadı. Öldüğü
otelin bulunduğu sokağa onun adı verilmiş ve anısına bir plaket dikilmiştir…
Ardında üç eski eş, pek çok sevgili, dört çocuk ve 100’ü aşkın albüm bırakan bu
yetenekli ama bahtsız müzisyenin, yaşamı boyunca kaydettiği farklı kalitedeki
özgün yapıtları arasından yaptığım bir seçkiyi aşağıda bulacaksınız. Her zaman
olduğu gibi, bunlar arasından belli bir dönemde ülkemize ithal edilmiş olan
CD'leri birer ay-yıldızla işaretledik. Öncelikli olarak alınması gereken, en başarılı
yapıtlarını ise birer okla vurguladık.
ÖZGÜN ALBÜMLER
*Chet Baker Quartet Featuring Russ Freeman (1953) PACIFIC
JAZZ 93164
*Grey December (1953; 1955) PACIFIC JAZZ 97160
*Chet Baker & Strings (1953) COLUMBIA LEGACY 065562
*Big Band (1954; 1956) PACIFIC JAZZ 81201
*Everything Happens To Me – Chet in Paris Vol.2 (1955)
EMARCY 837475
*Chet Baker & Crew (1956) PACIFIC JAZZ 81205
*The Route (w/ Art Pepper) (1956) PACIFIC JAZZ 92931
*Playboys (w/ Art Pepper) (1956) PACIFIC JAZZ 94474
*Theme Music from “The James Dean Story” (1956) PACIFIC
JAZZ 95251
*Stan Meets Chet (w/ Stan Getz) (1958) VERVE 837436
*Sings It Could Happen to You (1958) RIVERSIDE OJC-303
*In New York (1958) RIVERSIDE OJC-207
*Chet (1958-59) RIVERSIDE OJC-087
*Chet is Back! (1962) RCA/BMG 377522
*The Most Important Jazz Album of 1964/65 (1964) ROULETTE
JAZZ 81829
*Baby Breeze (1965) LIMELIGHT 538328
*Baker’s Holiday: Plays & Sings Billie Holiday (1965)
EMARCY 327916
*She Was Too Good To Me (w/ Jim Hall) (1974) CTI / EPIC
450954
*Once Upon a Summertime (1977) ARTISTS HOUSE/OJC-405
*You Can’t Go Home Again (1977) A&M 543516 (2 CD)
*Live in Monmartre, Vol.2 (1979) STEEPLECHASE 31168
*But Not For Me (1982) STASH 584
*Chet’s Choice (1985) CRISS CROSS 1016
*I Remember You – The Legacy, Vol.2 (1985) ENJA 9077
*Chet Baker in Tokyo (1987) EVIDENCE 22158 (2 CD)
*The Legacy, Vol.1 (1987) ENJA 9021
*Chet Baker Sings and Plays from the Film “Let’s Get Lost”
(1987) NOVUS 3054
*The Last Great Concert – My Favorite Songs, Vol.1 & 2
(1988) ENJA JUST IN TIME 3311 (2 CD)
Gerry Mulligan Albümleri:
*The Original Quartet with Chet Baker (1952-53) PACIFIC JAZZ 94407 (2 CD)
*The Original Tentet & Quartet (1953) GNP CRESCENDO 56
*Konitz Meets Mulligan (1953) PACIFIC JAZZ 46847
*Reunion with Chet Baker (1957) PACIFIC JAZZ 46857
*Carnegie Hall Concert (w/ Chet Baker) (1974) CTI/COLUMBIA
40689