Jackie McLean
Tanınmış saksofoncu ve jazz eğitmeni Jackie McLean
geçtiğimiz Nisan ayinda 74 yaşında yaşama veda etti. McLean, 1970 yılından beri
Hartford Üniversitesinde ders vermekteydi.
Jackie McLean, 2. Dünya Savaşı sonrasında bebop devriminin
gerçekleştiği New York jazz sahnesinin yetenekli genç müzisyenlerinden biriydi.
Daha ergen yaşlarda Bud Powell ve Miles Davis ile birlikte çalan sanatçı, Art
Blakey ve Charles Mingus orkestralarındaki teşrik-i mesaisi ile genç yaşında
önemli bir tecrübeye sahip oldu. Kısa bir süre sonra da kendi topluluklarını
yönetmeye başladı.
McLean aynı zamanda, verimli bir besteci olarak, Charlie
Parker’in kaçınılmaz nüfuzundan kişisel bir üslup ortaya çıkarmayı başaran ilk
müzisyenlerden biridir de. Armoni konusunda bariz etkileri görülse de, buruk
tonlaması ve ateşli cümleleri ile herhangi bir Parker müridi olmadığını kısa
zamanda ispatladı.
McLean 1970 yılında, artık müziği icra etmek yerine
öğretmeyi tercih ederek, Hartford Üniversitesinin Hartt Müzik Okulunda eğitmen oldu.
1980 yılında üniversitenin yeni kurulan ve Amerika’daki ilk girişimlerden biri
olan, Afrika kökenli Amerikan müzik programı direktörlüğüne atandı. 2000
yılında ise Hartford üniversitesi bu programın adını Jackie McLean Jazz
Enstitüsü olarak değiştirdi.
McLean son 25 yılda çok seyrek olarak sahneye çıktı ve
sınırlı sayıda albüm yayınladı. Enerjisinin çoğunu eşi Dollie ile birlikte
kurup yönettiği ve müzik, tiyatro, dans ve görsel sanatlar derslerinin
verildiği Artists Collective adlı kültür ve eğitim merkezine adadı. 1990
yılında uzun bir aradan sonra New York’un ünlü Village Vanguard jazz kulübünde
sahneye çıktı. Bu konuyla ilgili olarak bir röportajda, “ Bir saksofoncudan öte
bir müzik adamı olarak hatırlanmak istedim. Bu yüzden enstrümanımı bir kenara
koyup insanlara yön vermeye çalıştım. Artists Collective 2 yıl içinde yeni
binasına taşınacak ve müzik departmanı akredite lisans programı vermeye
başlayacak. Artık içim rahat, şimdi yine saksofon çalma zamanı” demişti.
John Lenwood McLean 17 Mayıs 1931 tarihinde Harlem, New
York’ta doğdu. Babası bir jazz gitaristiydi, o da 14 yaşında saksofon çalmaya
başladı. Mahalleden komşusu ve yeni ortaya çıkan bebop akımının önde gelen
piyanistlerinden Bud Powell, küçük McLean’deki yeteneği farkederek onu
kanatlarının altına aldı. Başka bir komşusu olan tenor saksofoncu Sonny Rollins
ile de birlikte çaldı ve kendi topluluğunu henüz kurmakta olan Miles Davis’in
dikkatini çekti. Davis, 1951 yılındaki ilk kayıtlarinda hem McLean’e hem de
Rollins’e yer verdi
Jackie McLean kendi adına ilk albümünü 1955 yılında
yayınladı. 1959 yılında Jack Gelber’in “The Connection” adlı uyuşturucu
bağımlılığı ile ilgili tiyatro oyununda ve 1961 yılında bu oyunun Shirley
Clarke’ın yönettiği sinema uyarlamasında rol aldı. Filmde eroinman bir jazz
müzisyenini, yani kendisini canlandırdı. Eroin alışkanlığından bir süre sonra
kurtuldu ve bir hoca olarak öğrencilerine sürekli uyuşturucunun zararlarını
vurgulamayi misyon edindi.
50’li yıllarda iyi bir hard bop yorumcusu olarak
tanımlanmışsa da 60’larda yayınladığı “Destination Out” ve “One Step Beyond”
adlı albümlerle avant-garde, free jazz veya “New Thing” (Yeni fiey) olarak
adlandırılan akımla yakınlaşarak çoğu dinleyicisini şaşırttı (ve kaçırttı).
Free jazz’ın babası kabul edilen Ornette Coleman’ı “New and Old Gospel” adlı
albümünde sideman olarak kullandı. Normalde McLean gibi alto saksofon çalan
Coleman bu albümde yalnızca trompet çaldı.
Gene de Jackie McLean müziğini kategorize etmekten çoğu
zaman kaçındı. Bu konuyla ilgili bir soruya şöyle cevap vermişti: “Artık bir
bebop veya free jazz müzisyeni olmaktan çıktım. Nerede olduğumu bilmiyorum;
herhalde gelmiş geçmiş tüm saksofoncuların arasında bir yerlerde kaybolmuş
durumdayım”.