İlaç
tedavisi
Astım olmanız, sürekli astımla yaşamanız gerektiği
anlamına gelmez. Tedavi ile normal bir yaşam sürdürebilirsiniz.
Astım tedavisinde kullanılan ilaçlar başlıca iki grupta değerlendirilmektedir:
Kontrol edici (koruyucu, iyileştirici) ilaçlar
• İnhale ve sistemik steroidler
• Kromonlar (sodyum kromoglikat ve nedokromil sodyum)
• Lökotrien reseptör antagonistleri
• Uzun etkili teofilin
• Uzun etkili beta2 agonistler
Rahatlatıcı ilaçlar
• Kısa etkili beta2 agonistler
• Teofilinler
• Antikolinerjikler
Şekilde görüldüğü gibi; hastaların hepsinin elinde 'gereğinde kullanılmak
üzere' kısa etkili betamimetikler, yani rahatlatıcı (kurtarıcı) ilaçlar
bulunmalıdır. Şekilde en büyük piramit ile temsil edilmektedir. Daha sonra
hastalığın şiddeti arttıkça kullanılan ilaç sayısı da artmaktadır. En tepede,
en ağır astımda kürler halinde oral steroid tedavi diğer ilaçlara
eklenmektedir.
Kortikosteroidler
Astımın en etkili ilaçlarıdır. Özellikle son yıllarda
solunum yoluyla verilen steroidler yan etkilerinin azlığı nedeniyle uzun süre
kullanılabilmektedirler.
Astım hastalarının yaşamlarının bir parçası olarak diş
fırçasının yanında yerini alması gereken ilaçlardır.
• Hava yolunda enflamatuvar hücrelerin toplanmasını
önleyerek iltihap oluşumunu baskılar.
• Damar geçirgenliğini önleyerek hava yolunda ödem
gelişimini engeller.
• Beta2 agonistlere karşı duyarsızlık gelişimini önler
• Bronş bezlerinin salgılarını azaltırlar.
Kronik astım tedavisinde semptomları ortadan kaldırarak veya
önleyerek astımın uzun süre kontrol altına alınmasını sağlar. Tedaviye etkili
olan en yüksek dozdan başlayarak, yeterli kontrol sağlandıktan sonra 1-3 ayda
bir azaltılarak, minimum dozda aylarca hatta yıllarca kullanılırlar. Bu denli
sürekli kullanılması gereken ilacın bazı yan etkileri de vardır. Erişkinde
sistemik yan etkileri ihmal edilebilecek düzeyde azdır ve özellikle ağız
çalkalama ve tükürme gibi bazı önlemlerle minimuma indirilebilir. Lokal yan
etkiler daha ön plandadır:
Ağız içinde pamukçuk
Steroidin ağız ve genizde birikimi
nedeniyle oluşur.
• İlacı kullanma tekniği, cihazın tipi,
• Ara odacık (spacer) kullanım etkiler.
Hastalar boğazda yanma ve ağız içindeki
beyazlıklardan yakınırlar.
Önlem: Ağzı çalkalama, doz sıklığının azaltılması,
ara odacık kullanımı.
Ses kısıklığı
Solunum yoluyla steroid kullanan olgularda görülür.
• Ölçülü doz cihazların itici gazlarının irritasyonu
nedeniyle
• Ses tellerinde ilacın birikimi nedeniyle.
Tüm bu yan etkiler ilacın kullanımından sonra ağız ve
boğazın derin gargarası ile önlenebilir. İlacın ara odacık ile kullanımı veya
kısa süre ilacın kesilmesi ile yakınmalar ortadan kalkar.
İnhale steroidler
• Beklometazon dipropiyonat
• Budesonid
• Flutikazon propiyonat
Lökotrien reseptör antagonistleri
Hafif ve orta derecede astımı olan erişkin ve çocuk
hastalarda tek başına veya diğer ilaçlar ile birlikte kullanılabilirler.
Aspirinin tetiklediği astım ve egzersize bağlı astım olgularında tercih edilen
bir önleyici ilaçtır.
Piyasada montelukast ve zafirlukastın tablet tipi
bulunmaktadır. Bu grup ilaçlar koruyucu etki gösterirler.
Beta2 agonistler
Genellikle solunum yoluyla alınan şekilleri tercih edilir.
Ancak hastanın durumuna göre tablet, ciddi durumlar için nebülizatör ve
injeksiyon olarak kullanılan biçimleri de vardır. Kısa etkili beta2 agonistler
inhalasyon yolu ile verildiklerinde etkisi birkaç dakika içinde başlar ve 4-6
saat sürer. Astımda düzenli tedavide yeri yoktur, gereğinde, acil durum ilacı
olarak kullanılırlar.
• Kısa etkili olanlar: 4-6 saat kadar süren etkileri vardır.
• Uzun etkili olanlar: 12 saat kadar devam eden etki
gösterirler.
Formoterol grubu ilaçlar, etkileri dakikalar içinde
başladığı için hızlı etkili olarak da adlandırılmaktadırlar.
Bazen ellerde titreme, sinirlilik, kramplar ve kalp
çarpıntısına neden olabilirler. Bu etkiler sıklıkla tedavinin başlangıç
döneminde görülür ve tedaviye devam edildikçe kaybolurlar. İlacın kesilmesini
gerektirecek yan etkiler değildirler.
Metilksantinler
Beta2 agonistler gibi solunum yolu kaslarını gevşetirler. Bu
etki farklı bir mekanizma ile oluştuğu için her iki ilaç birlikte
kullanılabilir.
Düşük dozlarda koruyucu etkisi olup, yüksek dozlarda nefes
açıcıdır. Yan etkileri arasında kalp atım sayısında artış, ritim bozuklukları gibi
ciddi olanların yanı sıra, mide ekşimesi, bulantı, kusma, uyku bozuklukları ve
çeşitli uyarılara karşı duyarlılık artışı da bulunmaktadır. Tabletleri ve çok
dikkatli uygulanması gereken injeksiyon şekilleri vardır. Pek çok ilaçla
etkileşimi vardır.
Antikolinerjikler
Sadece solunum yolu ile kullanılırlar. Kısa etkili ve uzun
etkili formları mevcuttur. Nefesi açarken salgı miktarını azaltır ama
yapışkanlığını artırmaz.
Çok az oranda çarpıntı yapabilir. Prostat büyümesi olanların
yakınmalarını artırabilir.
Astım, kronik bir hastalık olması nedeniyle sürekli izlem ve
düzenli kontroller gerektirmektedir. Başlangıçta kontrol araları hastalığın
şiddetine göre ayarlanmalı, semptomlar kontrol altına alındıktan sonra
kontroller seyrekleşmelidir. İlaçlar ne kadar doğru seçilirlerse seçilsinler
doğru şekilde kullanılmadıkları takdirde yararlı olamayacaklardır.
İnhalasyon tedavisi söz konusu olduğunda tedaviye uyumu çok
iyi olan bir kişi bile cihazı iyi kullanamaması durumunda gereken yararı elde
edemez. Bunun için;
• Hastanın ihtiyaçlarına cevap verecek bir inhaler
seçilmeli,
• Hatasız kullanılması sağlanmalı,
• Hem kullanım, hem hasta uyumu belli aralıklarla kontrol
edilmelidir.