BoyutPedia

Giriş

Mimarlıkta “gender” sorunsalı yeni bir kavram. Sorunsalı iki açıdan ele almak olanaklı: Birincide mimarlık ürününün toplumsal ve fiziksel cinsiyet örüntüleriyle ilişkisi irdeleniyor. İkincideyse, mimarın cinsel kimliğinde odaklanılıyor. Sözgelimi, eşcinsellik olgusu ile eşcinsel mimarların yapıtları arasında nasıl bir tasarımsal bağlantı bulunduğunu tartışmak birinci araştırma alanının konusunu oluşturur. Mimarın cinsel kimliği ile meslek alanının biçimlenişi arasındaki ilişkiler ise ikinci alanın kapsamındadır. Bu kitap bu son konuyu Türkiye’de kadın mimarların etkinlikleri ve kimlikleri bağlamında aydınlatmaya yönelik bir girişim. Amaç, sosyal bilimlerde “toplumsal cinsiyet” olarak adlandırılan bir çerçevede, kadının mimarlık mesleği içindeki serüvenini izlemek.

Kitabın birinci metni Neslihan Türkün Dostoğlu tarafından yazıldı ve “Mimarlıkta Kadının Rolü: Dünyaya ve Türkiye’ye Genel Bir Bakış” başlığını taşıyor. Yazı, Türk kadın mimar kariyerinin oluşumunu gelişmiş merkez ülkelerindeki paralel gelişmelerle bağlantılı olarak ele almakta. Özlem Erdoğdu Erkarslan’ın “Modern Türkiye’nin İnşasında Kadın Mimarlar” adlı çalışması ise, kadın mimarın gündeme gelişini Erken Cumhuriyet’in kadının toplumsal cinsiyetini modernleştirmeye yönelik politikaları bağlamında “okuyor”. Yine Özlem Erdoğdu Erkarslan’ın hazırladığı “Yarışmalarda Gündeme Geldiği Biçimiyle Türk Kadın Mimarların Etkinlikleri (1938-1969): Bir Kronolojik Döküm” adlı çalışma, birkaç onyıl boyunca Türkiye’de mesleğe katılım için temel fırsatı oluşturan yarışmalardaki kadın katkısını belgeliyor. Bu dökümün ortaya koyduğu büyük bir olanak var. Sunulan malzeme başka araştırmacılar tarafından farklı sayısal analizler ve yorumlarla zenginleştirilmeye de olanak sağlayabilecek nitelikte.

Yekta Özgüven’in “Türkiye’de Kadın Mimarlar (1934-1960)” başlıklı yazısı büyük oranda kendisinin gerçekleştirdiği sözlü tarih çalışmalarının verilerine yaslanıyor. Özgüven, ilk kuşağın otuzdan fazla kadın mimarıyla yaptığı görüşmelere dayanarak, onların ailevi kökenlerini, mesleğe başlama güdülerinin ardında yatan nedenleri, mesleğe atılma aşamasındaki özgül mesleki bilinç düzeylerini, mesleki yönelimlerini ve kariyerlerinde kadın kimliğinin oluşturduğu açmazlar ile avantajları sorguluyor. Bu ağırlıklı biçimde niceliksel bir araştırma olarak nitelenebilir. Serap Kayasü’nün “Kadın ve Mekan Etkileşimi” adlı yazısı ise, kitabın “gender” sorunsalını kariyer oluşturma açısından değil, ürün niteliği açısından irdeleyen tek metni.

Yazıların tümünün genel özelliği konuyu Türkiye bağlamında ele alan öncü çalışmalar sayılabilecek kadar taze oluşları. Bu konuda daha yapılacak epeyi iş olduğunu belirtmek zorundayız.