BoyutPedia

Giriş

Kapitalist toplumlarda tüketimin rolü üzerine yazılanlar devasa bir toplam oluşturuyor. Çağdaş kapitalist toplumun diğer bir adının tüketim toplumu oluşu da bunun neden böyle olduğunu yeterince açıklamakta. Ortada bu denli önemli bir sorunsal varken, mimarlığın tüketim mekanları konusuna çoğunlukla bu denli az ve estetik kaliteden neredeyse yoksun bir biçimde yaklaşması acaba rastlantı mı? Marc Auge’nin bazı analizlerini dikkate alınca, bu durum hiç de şaşırtıcı değil. Auge süpermodernite çağına özgü mekan tipolojisini irdelerken, havaalanı, süpermarket, alışveriş merkezi gibi yapıların “non-lieu” (yok-yer veya yok-mekan) içerdiğini ya da tanımladığını ileri sürer. Ona göre, yok-mekan alışageldiğimiz mekan kategorilerine benzemez. Onda anı biriktirilmez; onun tarihselleşmesi olanaksızdır. Bir yok-mekanda bulunmak hemen daima belirli bir amaca yönelik olarak gündeme gelir ve yok-mekanın kullanılması ona ilişkin özgül bir kullanım talimatnamesini gerektirir. Bir süpermarketi sadece gezmek amacıyla asla ziyaret etmediğimiz gerçeğini düşününce, Auge’nin ne demek istediği daha kolay anlaşılır. Tüketim toplumunda alışveriş etkinliği -bu en mekanik biçimiyle gerçekleştirildiğinde- başka hiçbir kültürel pratikle karışamayacak kadar özerktir. Sadece satın alır ve başka hiçbir toplumsal ya da insani ilişkiye girişmeyebiliriz. Süpermodernite çağının tüketim-alışveriş mekanlarına “tüketim tapınağı” adının verilmesi, satın almanın bu büyüsünden ya da kutsallığından kaynaklanır. Satın almak kendi başına bir amaçtır; ve tıpkı ibadette olduğu gibi, diğer insani etkinliklerle o kutsallığı bozulmamalıdır. 

Yok-mekanın tasarımcıya fazla hareket olanağı vermediği açık. Yapının tüm işlevsel içeriğinin böylesine mekanik hale geldiği bir durumda mimarın etkinliği de aynı mekanik niteliği kazanıyor. Yok-mekanlar kullanıcılar için kullanım talimatnameleri gerektirdikleri gibi, tasarımcılar için de başka planlama talimatnamelerini gerektiriyorlar. Tüketim mekanı planlamasını salt teknik bir işe dönüştüren de bu. Biçimsel zenginlik ve görüntü ekstravaganzası böyle bir mekanda hemen daima bir sahne tasarımının yapaylığını bu yüzden aşamıyor.